On İki Mart Muhtırası

On İki Mart Muhtırası
  • Muhtıra Tarihi : 12 Mart 1971
  • Muhtırayı Veren : Türk Silahlı Kuvvetleri
  • Cumhurbaşkanı : Cevdet Sunay

12 Mart Muhtırası, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin, 12 Mart 1971 tarihinde Süleyman Demirel başkanlığındaki Adalet Partisi Hükümetini istifaya zorlayarak ülke idaresine dolaylı bir şekilde müdahale etmek için Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’a sunduğu yazılı muhtıradır. 1960 Askeri Darbesi’yle birlikte tahsis edilen düzen, 1965 yılında kendisini Demokrat Parti’nin devamı olarak gören Adalet Partisi’nin yüksek bir oy oranıyla iktidara gelmesiyle asker-hükümet ilişkisini tekrardan gergin bir havaya büründü. Özellikle 1969 yılındaki seçimde Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi’nin zaferi bu durumu iyice gün yüzüne çıkarmıştı. Toplumsal siyasal ortamda ise sağ ile solun arasındaki gerilim devam ediyordu. Bunların yanı sıra 27 Mayıs 1960 Darbesi’yle oluşturulan kanunlarla gelen bazı özgürlük alanlarının siyasetçiler tarafından kötü kullanıldığı yönünde iddialar tartışılıyordu. Birbirinden farklı çok farklı dinamiğin tetiklediği bu sürecin ardından takvimler 11 Mart 1971’i gösterdiği sırada Genel Kurmay Başkanı Memduh Tağmaç önderliğinde Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri komutanlarının katılımıyla bir toplantı düzenlendi ve muhtıra bildirisi hazırlanmaya başlandı.

Bu toplantıda kaleme alınan muhtıra bir gün sonra yani 12 Mart 1971 tarihinde TRT radyolarında yayınlandı. Muhtırayla özet olarak; askerin ülkenin durumunun iyiye gitmediğini, güçlü bir hükümetin derhal kurulup ülkenin sorunlarını çözmesi gerektiğini, aksi takdirde ordunun yönetime el koyacağını dile getirildi. Sonuç olarak Demirel hükümeti devrildi ve asker siyasi yaşama 1960 yılında olduğu gibi yine bir müdahalede bulundu. Fakat bu süreçte ordu doğrudan devlet yönetimini eline almaya sıcak bakmıyordu. Bu sebepten dolayı Demirel’in istifasından sonra ilk olarak askerler nasıl bir yol izleyecekleri konusuyla baş başa kaldılar. Demirel’in istifasından sonra Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay askerlerin isteklerine uygun bir başbakan adayı arayışına girdi ve hukuk profesörü Nihat Erim bu iş için uygun aday olarak belirlendi. Yeni kurulacak olan bu partiler üstü hükümetin tarafsız olması gerektiği için Cumhuriyet Halk Partisi üyesi olan Erim, partisinden istifa etti ve Sunay tarafından yeni partiler üstü hükümetin başbakanı olarak atandı. Fakat ordunun kontrolünde kurulan yeni hükümet de Türkiye’nin sorunlarına kalıcı bir çözüm getiremedi ve bu süreç 12 Eylül 1980 darbesine zemin hazırladı.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yasin Coşkun, 12 Mart 1971 Muhtırası’nın İngiliz Arşiv Belgelerindeki Yansıması, Tarih Okulu Dergisi, Sayı. 28, 2016

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun