On İki Eylül Harekatı

On İki Eylül Harekatı
  • Gerçekleştiği Tarih : 12 Eylül 1980
  • Gerçekleştiren : TSK- Kenan Evren

On İki Eylül Harekatı,Türk Silahlı Kuvvetlerinin idareye el koymak üzere 12 Eylül 1980 yılında emir komuta zinciri içinde Kenan Evren önderliğinde giriştiği harekattır. Bu harekat sürecinde çok sayıda siyasi tutukladı ve insan hakları ihlalleri yaşandı. 12 Eylül’e giden süreçte 12 Mart 1971 Muhtırası’nın getirmiş olduğu olumsuz koşullar kendini göstermeye devam ediyordu. Türkiye’de siyasi ve ekonomik buhran giderek artarken, diğer taraftan sol-sosyalist hareketle, milliyetçi-muhafazakar hareketler birbirine düşmüş durumdaydı. Hükümet, gittikçe büyüyen şiddet olayları ve artan ekonomik problemler karşısında önemli derece yıpranmıştı. Aynı zamanda dönemin tanınan simaları suikastlarla öldürülüyordu. Tüm bu gelişmelerin ardından ise Kenan Evren önderliğindeki Türk Silahlı Kuvvetleri, 1980 yılında Cuma gecesi askeri darbe yaparak yönetime el koydu. Kenan Evren Cumhurbaşkanı olurken, anayasa değiştirildi ve Türkiye’ye dair birçok dinamik bu dönemde yerinden oynadı.

Genel Kurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Tahsin Şahinkaya, Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Nejat Tümer ve Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Sedat Celasun’dan meydana gelen Milli Güvenlik Konseyi, parlamento ve hükümetin feshedildiğini, parlamento üyelerinin dokunulmazlıklarının kaldırıldığını, bütün siyasi faaliyetlerin yasaklandığını, ülkenin her tarafında sıkı yönetim ilan edildiğini ve sendikal faaliyetlerin durdurulduğunu açıklandı. AP lideri Süleyman Demirel, CHP lideri Bülent Ecevit, MSP lideri Necmettin Erbakan ve MHP lideri Alparslan Türkeş ve bazı milletvekilleri gözetim altına alındı ve sendikalar kapatıldı. Harekattan hemen sonra MGK yasama yetkisini üstlenmiştir. MGK Başkanı Kenan Evren devlet başkanı olmuştur. Emekli Deniz Kuvvetleri Komutanı Bülent Ulusu başkanlığında yeni bir hükümet kurulmuştur. Başbakanlık ve Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarı Turgut Özal başbakan yardımcışığına getirilmiştir. Faaliyetleri durdurulan siyasi partiler kapatılarak mal varlıkları hazineye devredilmiştir. Üniversitelerdeki özerkliğe son veren YÖK kabul edilmiştir. Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu kapatılarak, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu adıyla yeni bir kuruluş meydana getirmiştir. 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi sonrasındaki askeri yönetim döneminde resmi kayıtlara göre 650 bin kişi gözaltına alınmış, 230 bin kişi askeri mahkemelerde yargılanmıştır. Sadece Türk Ceza Kanunu‘nun 141, 142 ve 163. maddelerinden yargılanan sayısı 71 bin kişi, yasadışı örgüt üyesi olma iddiasıyla yargılanan sayısı ise 98 bin kişidir. Bu dönemde 1 milyon 683 kişi fişlenirken binlerce kamu görevlisi 1402 Sayılı Kanun gereğince kamu görevinden mahrum edilmiştir. Şu ana kadar tespit edilebilen gözaltında ya da hapishanelerde işkence vb. yöntemler nedeniyle ölüm sayısı 229 olup, 700 kişinin idamı istenmiş ve bunlardan 50‘si (17'si siyasi hükümlü olmak üzere) idam edilmiştir.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Mustafa Durmuş, 12 Eylül Askeri Darbesi’nin Ekonomi Politiği, Memleket, Siyaset, Yönetim Dergisi, Sayı.15, 2011

Pınar Kaya Özçelik, 12 Eylül’ü Anlamak, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt.66, Sayı.1, 2012

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun