Öklid

  • Önem : Geometrinin kurucusu kabul edilen İlkçağ’ın en ünlü matematikçisi
  • Doğum : MÖ 325
  • Ölüm : MÖ 265

Grekçe’de Eukleides, İslam ilim tarihi literatüründe ise yaygın biçimde Uklidis, nadiren de Uklid olarak anılan Öklid geometrinin kurucusu olarak kabul edilmektedir. Hayatına dair çok fazla bilgi bulunmayan Öklid hakkındaki yegâne kesin bilgi Büyük İskender’in generallerinden olan I. Ptolemaios Soter döneminde İskenderiye’de yaşadığı ve matematik öğretmenliği yaptığıdır. Modern araştırmacılara göre Platon’un akademisinde okudu ve aritmetik, geometri, astronomi, müzik gibi alanlara burada ilgi duymaya başladı. Eflatun’un ilk öğrencilerinden sonra ve Archimedes’ten önce yıldızının parladığı anlaşılan Öklid’in adı her dönemde ünlü eseri Elementler ile birlikte anıldı. Bu kitap 2 bin yıldan uzun bir süre özellikle Batı dünyasında geometrinin yapı taşı oldu.

Daha çok geometri alanında çalışan ve bu alanda yalnız İlkçağ’ın değil neredeyse bütün zamanların en önemli matematikçisi kabul edilen Öklid bilim tarihinde derin bir iz bıraktı. Elementler içeriğinden ziyade düzenleniş biçimiyle yeni gelişmeleri etkilemiş, 18. yüzyılda gerçekleşen bilimsel devrimin mimarı Isaac Newton’un çalışmalarına esin kaynağı olmuştur. Öklid geometriye, önermeler arasındaki mantıksal ilişkileri ve ispatlamayı esas alan kuramsal bir bilim kimliği kazandırdı, böylece yeni önermeler veya çözümler bulmak yerine mevcut önerme ve çözümlere mantıksal bir düzen getirdi. Elementler adlı kitabında o güne kadar ortaya konulmuş bütün geometri bilgilerini bir araya getirerek sınıflandırdı ve sistemleştirdi. Eser aritmetik (sayılar) ve sentetik geometri (nokta, çizgi, düzlem, daire, küre) başta olmak üzere bütün temel matematik konularını içermektedir. Yine bu kitap, milattan önce 300’lerden itibaren bir matematik ders kitabı olarak geniş ölçüde kullanıldığı yüzlerce yıl antik Grek dünyasında dolaştıktan sonra II. yüzyılda İslam dünyasına geçti. Öklid’in kitabının kopyaları 9. yüzyıldan itibaren Arap bilginler tarafından saklandı. Kitabın daha sonra Avrupalılar tarafından keşfi, kitaba erişebilmek için kendini Müslüman bir öğrenci olarak tanıtan İngiliz yazar Adalerdus Bathensis’in(1116-1142) kitabı okuyup çevirmesi ile mümkün oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Hüseyin Gazi Topdemir, Öklid, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.34, 2007

David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun