Nizamşahiler

  • Kurucu : Melik Ahmed
  • Önemi : Hindistan’da hüküm süren bir İslâm hânedanı
  • Tarih : 1490-1636

Melik Ahmed, 1489 yılında Mahmud Şehâbeddin’in tahrikleri sonucu babasının öldürülmesi yüzünden ayaklanarak Maharaştra’da babasının iktâı olan Junnar ve civarını ele geçirdi. Üzerine gönderilen Behmenî ordusunu Nikepûr’da bozguna uğratıp başkumandan Cihangir Han ve diğer komutanları öldürttü. Bu zaferin ardından Nizamşah Bahrî unvanıyla adına hutbe okutarak bağımsızlığını ilân etti. İsyan eden Konkan Valisi Bahadır Gîlânî’ye karşı isyanın bastırılması üzerine Konkan topraklarının büyük kısmı Ahmed Şah’a verildi. Melik Ahmed’in ölümünün ardından yedi yaşındaki oğlu Burhan, Nizâmülmülk unvanıyla tahta geçti. Büyüyünce devlet işlerini bizzat eline alan Burhan Nizamşah, zaman zaman ciddi sıkıntılarla karşılaşmakla birlikte yirmi yıl boyunca topraklarını korumayı başardı. İran’dan göç eden Şiî âlimi Şah Tâhir’den etkilenen Burhan Nizamşah Şiîliği benimsedi. Ölünce yerine oğlu Hüseyin Nizamşah geçti. Hüseyin Nizamşah’ın kardeşlerinden bazıları kendisine biat etmediler. Ölünce oğlu Murtazâ küçük yaşta tahta geçti. Nâiblik görevini üstlenen annesi ve kardeşlerinin desteğiyle yönetime hâkim oldu. Ancak Murtazâ Nizamşah saltanatının altıncı yılında yönetimi güçlü bir kumandan ve nâib olan Çingiz Han’a devretti.

Tufal Han’ı yenerek bütün Berâr bölgesini Nizamşâhî topraklarına katan Çingiz Han’ın Nizamşâhî sarayında çok güçlü bir kişi olarak temayüz etmesi muhaliflerini kıskandırdı ve zehirlenerek öldürüldü. Onun yerine getirilen nâib Salâbet Han döneminde ticaret, sanat ve kültür alanında ilerlemeler kaydedildi, refah arttı, yeni eğitim kurumları açıldı, barış ve huzur hâkim oldu. Salâbet Han’ın hâkimiyeti kaybetmesiyle kargaşa başladı. Ertesi yıl Murtazâ Nizamşah’ın ölümüyle birlikte Nizamşâhîler çöküş sürecine girdi. Murtazâ’nın yerine geçen Şehzade Hüseyin Nizamşah’ın nâib olarak tayin ettiği Mirza Han halka karşı gaddarca davrandı. Dekkenli kumandanlar Şehzade Burhan’ın on iki yaşındaki oğlu İsmâil’i tahta geçirdiler. İsmâil Nizamşah döneminde Şiîliğin yerini tekrar Sünnîlik aldı. Ahmednagar’ın düşmesinin ardından Nizamşâhî kumandanları iki rakip gruba ayrıldı. Habeş asıllı bir köle olan Melik Anber, Dekken’de tekrar Nizamşâhî hâkimiyetini canlandırdı. Kendisine biat etmeyen bütün Nizamşâhî kumandanlarını ortadan kaldırarak otoritesini pekiştirdi. Melik Anber’in ölümü üzerine Feth Han, Şehzade Hüseyin Nizamşah geldi fakat başarılı olamadılar. Şah Cihan 1636 Şubatında savaş için Devletâbâd’a gelince Maratha prensi karşı koyamayıp III. Murtazâ Nizamşah’ı Bâbürlüler’e teslim etti. Böylece Nizamşâhîler hânedanı sona ermiş oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sıddıquı , Iqtıdar Husaın , Nizamşahiler, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2007, c.33, sf. 192-194

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun