Nizamiye Medreseleri

Nizamiye Medreseleri
  • Önem : Nizamülmük tarafından başta Bağdat olmak üzere siyasi ve ilmi nedenlerle yapılan medreseler
  • Yaptıran : Nizamülmülk
  • Başlıca Medreseler : Bağdat Nizamiye Medresesi, Nîşâbur Nizamiye Medresesi, İsfahan Nizamiye Medresesi, Belh Nizamiye Medresesi, Musul Nizamiye Medresesi, Basra Nizamiye Medresesi, Herat Nizamiye Medresesi, Merv Nizamiye Medresesi, Âmül Nizamiye Medresesi

Büyük Selçuklu Devleti veziri Nizamülmülk tarafından Bağdat başta olmak üzere birçok yerde kurulan Nizamiye Medreseleri, Şii Fatımiler’in ve Sünni Abbasiler’in Selçuklular’ı yıpratmak amacıyla siyasi ve askeri faaliyetlerin yanı sıra ilmi açıdan da yoğun bir propagandaya giriştikleri dönemde Ehl-i sünnet akidesini güçlendirmek ve devletin ihtiyaç duyduğu görevlileri yetiştirmek amacıyla yapıldı. Bu konuda Sultan Alparslan’dan izin alan Nizamülmülk onun devrinde ve daha sonra Sultan Melikşah zamanında Irâk-ı Arab, Irâk-ı Acem, Horasan, Mâverâünnehir, Suriye ve Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde medreseler kurdu. Bu medreselerin bir kısmı Nizamülmülk’ün ölümünden sonra açıldı. Medreseler arasında en önemlisi ise Bağdat Nizamiye Medresesi’dir. Devrin en önemli örneğini teşkil eden bu medresenin her türlü ihtiyacını karşılanması adına Nizamülmülk çeşitli vakıflar kurdu. Medresenin yakınında yaptırdığı çarşı ile birlikte arazi, hamam ve dükkânların gelirlerini müderris ve öğrencilere tahsis etti. Bağdat Nizamiye Medresesi’nin yanı sıra Nîşâbur Nizamiye Medresesi, İsfahan Nizamiye Medresesi, Belh Nizamiye Medresesi, Musul Nizamiye Medresesi, Basra Nizamiye Medresesi, Herat Nizamiye Medresesi, Merv Nizamiye Medresesi, Âmül Nizamiye Medresesi gibi önemli medreseler yapıldı. Bu medreselerde ağırlıklı olarak Kur’ân-ı Kerim ve Kur’an ilimleri, hadis, Şafii fıkhı ve usulü, Eş‘arî kelâmı, Arap dili ve edebiyatı, riyâziye ve ferâiz dersleri okutuldu.

Daha önceki medreseler özel kuruluşlar olduğu halde Nizamiye medreseleri devlet himayesinde ortaya çıktı. Diğer medreselerin dini eğitimin dışında özel bir hedefi bulunmazken Nizamiye medreseleri aynı zamanda siyasi amaçlarla kurulan, bilhassa Şiî-Batıni düşüncenin sağlam delillerle bertaraf edilmesi, ve topluma Eş‘arî-Şâfiî düşüncenin benimsetilmesi amaçlandı. Nizâmiye medreselerinin devrin siyasi, ilmi ve dini hayatı üzerinde büyük tesiri olmuş, birçok sultan, halife ve devlet adamı Nizamülmülk’ün yolunu izleyerek kendi adlarına medreseler inşa ettirmiştir. Nizamiye medreseleri din, ilimlerin ve özellikle Şafii fıkhının gelişmesine önderlik etti, hilaf, cedel, usul ve kelam ilimlerinde büyük gelişmeler sağlandı, bu konularla ilgili çok sayıda kitap telif edildi. Bu gelişmeler üzerine Şafii mezhebi yaygınlık kazandı, Şiî-İsmâilî düşünceye önemli oranda set çekildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özaydın, Abdülkerim, Nizamiye Medresesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi,  c.33, sf.188-191

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun