Nizâm-ı Cedîd

  • Kurucusu : III. Selim
  • Kuruluşu : 1792
  • Genel Merkez : İstanbul
  • Önemi : Girişilecek reformların finanse edilmesi, bunlar için yeni kaynaklar bulunması, eskilere çeki düzen verilmesi ve kötüye kullanılmasının önlenmesi
  • İcraatları : 1795’te Mühendishane-i Berri Hümayun kuruldu ve mühendishanenin içinde yer alan matbaa ile uzun bir aradan sonra kitap basımı başladı. Yeni bir donanma inşası başladı ve 82 gemilik bir filo oluşturulmasıyla birlikte yeni kışlalar yapıldı.

III. Selim zamanında yenilenme ve yeniden yapılanma dönemi olarak tarihe geçen Nizam-ı Cedid ‘’yeni bir düzen vermek’’ anlamına gelmektedir. Sivil ve askeri bütün kurumların geniş kapsamlı olarak çağdaş ihtiyaçlara cevap verebilecek şekilde yenilenmesi, eski konumlarına son verilmesi amacı güdüldü ancak Nizam-ı Cedid reformlarını reddederek çeşitli sebeplerle eski düzenin korunmasını isteyen geniş kitlelerin tepkisini çekti. Bu yenileşme hareketi bir ihtilalle sonuçlanarak III. Selim’in tahtına ve hayatına mal oldu. Nizam-ı Cedid’in ilk önemli adımı; 1787 yılında başlayan Rus ve Avusturya savaşlarının gözler önüne serdiği zafiyet neticesinde Rusya ile savaşa devam edilmesinin mümkün olmadığı hakkında, III. Selim’in bu doğrultudaki emrine aykırı olarak Şumnu’da ordu ve hükümet ricalinin oy birliği ile aldığı kararı İstanbul’a bildirilmesi gösterilmektedir. Zira ileri gelen devlet adamlarından, devlet kurumlarında ne gibi yenilikler yapılması gerektiğine dair hazırlanması istenen layihalar, başlayan Nizam-ı Cedid döneminin işareti olarak kabul edilmiştir.

Bu süreçte Osmanlı reformcularının görüşlerine itibar edildi ve yenilenme önerileri neredeyse tamamen askeri alanda sınırlı kaldı. Ancak bu çevrelerin gerekli gördüğü askeri reformların, neticede sivil kurumları da içine alan genel bir yenilenme zaruretini gerekli görmeleri büyük bir şaşkınlığa yol açtı; bu tür davranış ve dışlamalar reform uygulamalarından bir şekilde etkilenerek zaman içinde oluşan muhalefet cephesinin daha da genişlemesine yol açtı. Dar bir kadro oluşturan reform ekibi içinde Valide Sultan kethüdası Yusuf Ağa, sır katibi Ahmed, İsmet Bey, İbrahim Nesim, Bahriye Nazırı Hacı İbrahim, talimmli asker nazırı Çelebi Mustafa Reşid gibi isimler bulunmakta ve bu kadro gizli kabine gibi çalışmaktaydı. Bunların divan üyeleriyle beraber kırk kişilik bir meclis oluşturduğu ve önemli kararların bu şekilde alındığı ileri sürülmektedir. Reform giderlerinin karşılanması amacıyla bütün tımar gelirlerinin hazineye aktarılmasına karar verilmiş olması halkın hoşnutsuzluğuna yol açmış; dolayısıyla idam edilenlerin mallarına el koyup paylaşmak dışında İrad-ı Cedid Hazinesi de yağmalanmıştır. 25 Mayıs’ta birkaç yüz yamak tarafından başlatılan ve halkın uzaktan seyirci olarak katıldığı isyan, 29 Mayıs günü Nizam-ı Cedid ilgası, III. Selim’in tahttan indirilmesi ve İstanbul’daki Nizam-ı Cedid ricalinin idamıyla sonuçlandı. Yenilenme ve yeniden yapılanma girişimlerinin bu şekilde sona ermesi devletin geleceği üzerinde telafisi imkânsız olumsuzluklara yol açtı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Beydilli, Kemal, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2007, cilt 33, sayfa: 175-178

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun