Nasîrüddin Tûsî

  • Meslek : İranlı âlim ve filozof.
  • Doğum : 17 Şubat 1201 - Tus
  • Ölüm : 25 Haziran 1274 - Bağdat
  • Başlıca Eserleri : Tecrîdü’l-iʿtiḳād, Telḫîṣü’l-Muḥaṣṣal, Ḳavâʿidü’l-ʿaḳāʾid, el-Fuṣûl, İs̱bât-ı Vâcib Risâleleri, Risâletü’l-İmâme, Risâle-i Cebr ve Ḳader, Efʿâlü’l-ʿibâd beyne’l-cebr ve’t-tefvîż, Eḳallü mâ yecibü’l-iʿtiḳādü bih, el-Muḳniʿa fî evveli’l-mevcûdât, Şerḥu’l-İş

Tûs’ta doğan ve ilk eğitimini babasından alan Tûsî, dönemin ilim merkezlerine yolculuk yaptı. Fıkıh ve felsefe dersleri aldı. İlme olan iştiyakıyla kısa zamanda üne kavuşunca Kuhistan hâkimi Nâsırüddin Tûsî’yi bölgesine davet etti, Moğol istilâsı yüzünden huzuru kaçan Tûsî bu teklifi kabul etti. İlk dönemlerde valinin desteğiyle Kuhistan’da ilmî faaliyetlerini yürütmek için uygun bir ortam buldu; özellikle felsefî ve tecrübî ilimler alanındaki eserlerinin çoğunu burada yazdı. Ancak İsmâilîlerle arası açılınca Alamut Kalesi’ne gönderildi. Moğollar Alamut’u kuşattıklarında Tûsî kalenin tesliminde yardımcı oldu, bunun üzerine Hülâgû onu yanına alarak iltifatta bulundu. Bu saygınlık maddî destek bulmasına vesile oldu, Hülâgû’yu ikna ederek Azerbaycan’ın Merâga şehrinde rasathânenin kurdu. Merâga’daki faaliyetlerini sürdüren Tûsî Bağdat’a yaptığı bir seferde vefat ederek aynı şehirde defnedildi.

Kaynaklarda güzel ahlâklı, mütevazi ve saygılı olduğu belirtilen Tûsî’nin düşünce hayatını birkaç evreye ayırmak mümkündür. İlk evre eğitim çağı, ikinci evre Kuhistan, üçüncü evre ise Kuhistan’ın işgaliyle başlayan ve İsmâilîlik’ten vazgeçerek müsbet ilimler, Meşşâî felsefesi ile felsefî kelâm alanında eserler yazdığı dönemdir. Tûsî İmâmiyye içerisinde felsefî kelâmın kurucusudur, aynı zamanda önde gelen İslâm mantıkçıları arasında yer alır. Kendisi varlığı tanımlanamaz kabul eder ve bölünmeyen cüz anlayışını reddederek basit cismin herhangi bir cüze sahip olmadığını savunur. Tûsî, Allah’ın sıfatları konusunda sıfatların zâtın aynı olduğunu ve “kādir-i muhtâr Allah” anlayışını kabul eder. İslâm dünyasında müsbet ilimlerin gelişmesinde büyük katkıları bulunan âlimlerden biri olarak Merâga Rasathânesi’nde yapılan çalışmalara öncülük eden Tûsî, aynı zamanda büyük bir kütüphane kurdu. Rasathâne, astronominin yanında aklî ve naklî ilimlerde çalışan âlimlerin de bulunduğu bir kurumdu. Merâga Rasathânesi’nde kullanılan astronomi aletlerinin birçoğu bizzat Tûsî tarafından icat edildi. Bunların en önemlisi, bugün kullanılan teodolit aletinin daha basit bir örneği olan “torquetum”dur. Geometri ve cebir alanlarında da önemli çalışmaları vardır. Tûsî sayesinde trigonometri astronomiden ayrılarak matematiğin bir dalı olarak değerlendirilmeye başlandı. Edindiği bilgiler kendisinden 300 yıl sonra Cardano ve Copernicus gibi bilginler tarafından da kullanıldı.
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şirinov, Agil, Nasîrüddin Tûsî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, cilt. 41, sf. 437-442 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun