Nâilî

  • Meslek : Divan şiirinin ve sebk-i Hindî akımının önde gelen isimlerinden.
  • Ölüm : 1666

Asıl adı Mustafa olan Naili, XIX. yüzyıl şairlerinden Manastırlı Nâilî’den ayrılması için Nâilî-i Kadîm diye anıldı. Maden Kalemi kâtiplerinden Pîrî Halîfe’nin oğlu olduğundan Pîrîzâde olarak da bilinir. Babası gibi Maden Kalemi’nde çalıştı ve bu dairede serhalifeliğe kadar yükseldi. Bu memuriyette iken ömrünün son yıllarında bilinmeyen bir sebeple Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa tarafından sürgüne gönderildi. Öğrenim derecesi bilinmemekle beraber şiirlerinden zamanın ilimlerine vâkıf olduğu anlaşılır. Nâilî öncelikle bir gazel şairiydi. Bu alanda Fehîm-i Kadîm’den etkilendiği ve İzzetî Mehmed Efendi ile Mustafa Sâmi Bey’i etkilediği bilinir. Ayrıca İsmetî’ye nazîreler yazdı. Nâilî şiirlerinde ince ve derin mânaya sözden daha çok önem verdi. Konularını dış dünya yerine geniş hayal dünyasından aldı. Onun şiirlerinde devrindeki üzücü olayların hassas ruhunda meydana getirdiği üzüntüleri, maddî sıkıntıları, kadrinin bilinmeyişini, yer yer dünya nimetlerinden kopamamanın çırpınışını ve aşkın hüznünü görmek mümkündür.

Türk edebiyatı tarihinin ilginç şairlerinden biri olan Nâilî sebk-i Hindî üslûbunun da öncülerindendi. Süslü ve debdebeli bir dille yazdığı şiirleri Farsça kelimelerden oluşan ağır terkiplerle yüklüydü. Çoğunda nesîb kısmı bulunmayan kasideleriyle tanınan şair bunlarda devrin toplumsal hayatından az-çok kesitler aktardı. Şairin dinî içerikli şiirleri daha çok kaside formunda olup “Eder” redifli na‘tı bunların en güzellerindendi. IV. Murad, Sultan İbrâhim ve IV. Mehmed dönemlerinde yaşayan Nâilî bu padişahların üçüne de kaside sundu. Gazelleri ve özellikle müseddeslerinde tasavvufî terimler yer alır. Nâilî’nin şiirlerinde en çok görülen sanat mübalağa, telmih ve tezattı. Eski mazmunların yetersiz kaldığı durumlarda yeni mazmunlar arama çabasına girdi, şiirlerinde “hikmet-âmiz” söyleyişlere de yer verdi. Müseddes formunda yazdığı şiirlerinde acılarını ve ıstıraplarını dile getirdi. Tahmîs, terkibibend, müstezad, şarkı, rubâî, kıta nazım şekillerinde şiir yazmış olan Nâilî, kasidelerinde ve diğer şiirlerinde görülen ağır ve süslü üslûbun aksine şarkılarında sade bir dil kullandı, yerli ve mahallî söyleyişlere yer verdi. Öğrencilerinden Hâfız Post birçok güftesini bestelemiştir. 
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yeşiloğlu, Ayşegül Mine, Naili, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 32, 2006

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun