Nadir Şah

  • Önem : İran’da Avşarlılar hânedanının kurucusu ve ilk hükümdarı
  • Doğum : Kasım 1688 - Horasan- Destgird köyü
  • Ölüm : 20 Haziran 1747 - Nedr (Nezr) Kulı
  • Hükümdarlık Dönemi : 1736-1747

Sert ve acımasız tutumuyla tanınan Nâdir Şah çocuk yaşta babasını kaybetti. İran’ın Afganlı Galzaylar tarafından işgali üzerine Meşhed ve civarının bağımsız hâkimi olan Melik Mahmûd-ı Sîstânî’ye katıldı. Meşhed’in zaptında önemli rol oynadı. İsfahan ve Şîraz’ı Galzaylar’dan geri aldı. Ardından İstanbul’daki Patrona Halil İsyanı’nı fırsat bilerek harekete geçip Hemedan ve Tebriz dahil Irâk-ı Acem ve Azerbaycan’da Osmanlıların elinde bulunan yerleri yeniden Safevîler’e kazandırdı. II. Tahmasb’ı tahttan indirip yerine oğlu III. Abbas’ı geçirdi. Kendisini de “vekîlü’d-devle” ve “nâibü’s-saltana” ilân ederek yönetime hâkim oldu. Başında bulunduğu orduyla Erbil’e gitti, oradan da Bağdat’a yürüyüp şehri kuşattı. İran’da kendisine karşı başlatılan bir girişimi haber alınca muhasarayı kaldırıp geri döndü. İsyanı bastırıp Şîraz’ı ele geçirdi. Ruslarla bir ittifak yaptı. Tiflis’i ve Revan’ı zapt etti. Böylece İran’ı Osmanlı ve Rus baskısından kurtarmış oldu. Ulemâ ve eşrafın katıldığı bir kurultay tertip ederek artık İran’ın istikrara kavuştuğu gerekçesiyle Horasan’a dönmek arzusunu belirtti, fakat İran’ı bırakmaması istendi. Bunun üzerine Şiî anlayışının terk edilip mutedil Ca‘ferî mezhebinin benimsenmesi şartıyla bu isteği kabul etti ve Nâdir Şah unvanıyla hükümdarlık makamına getirildi. Böylece Safevîler hânedanı son bulmuş oldu.

Köklü bir devlet geleneğinden gelmemişse de askerî dehası ve sert disipliniyle başarı kazanan Nâdir Şah’ın Müslümanlar arasında mezhep farklılığından doğan düşmanlığa nihayet vermek ve İran’ı İslâm ülkeleri arasında yalnızlıktan kurtarmak için başlattığı hareket İran’da onun Sünnîlik’le itham edilmesine yol açtı. Osmanlılarla yapılan barış görüşmelerinde bu durum bildirilerek diğer şartların yanında Osmanlıların Ca‘ferî mezhebini beşinci hak mezhep olarak kabul etmeleri istendi. Osmanlı tarafı bu durumu kabul etti. Nâdir Şah Kandehar’ı ele geçirdikten sonra kendi adıyla anılan yeni bir şehir kurdu. İç karışıklıkların olduğu Hindistan’a yöneldi. Lahor’a, ve Delhi’ye hâkim oldu. Ca‘ferî mezhebinin Osmanlılarca tanınması hususundaki ısrarından vazgeçerek Osmanlılarla bir antlaşma yaptı. Bundan bir süre sonra da ağır vergi yükü ve baskılara karşı Sîstan’da çıkan büyük bir ayaklanmayı bastırmak için çok kan dökmesinin sebep olduğu tedirginlik ortamında hayatlarından endişe eden bir grup kumandanı tarafından Fethâbâd’da çadırında öldürüldü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özcan, Azmi, Nadir Şah, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2006, c.32, sf.276-277

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun