Nâcim Efendi

  • Meslek : Şair, hukukçu ve idareci
  • Doğum : 21 Mayıs 1833 – Şehrizor
  • Ölüm : 23 Haziran 1895 – Harput
  • Başlıca Eserleri : Kütübhâne-i Dâmad İbrâhim Paşa, Teshîlü’t-tahsîl, Koska’da Kâin Sadr-ı Esbak Râgıb Paşa Kütübhânesi’nde Mevcud Olan Kütüb-i Şerîfenin Defteridir, Safvetü’l-kelâm, Hüviyyet-i Sübhânî ve Mâhiyyet-i İnsânî, Türkçe Mantık Hulâsası, Kitâbü Hediyyeti’l-ümem ve

İstanbul’da vakıf kütüphanelerindeki kitapların izahlı kataloglarını hazırlamak suretiyle ilim ve kültür hayatı için önemli hizmetlerde bulunan Nâcim Efendi, tahsilini Süleymaniye ve Bağdat medreselerinde tamamlayarak icâzetnâme aldı. Bilinen ilk memuriyeti 1862’de tayin edildiği Dersaâdet kütüphaneler müfettişliğidir. 1865’te Said Bey’in maiyet kâtibi sıfatıyla onunla beraber Tunus’a gittiyse de aynı ay içinde Paris’teki Mekteb-i Osmânî’ye hoca olarak gönderildi. 1868’de Dersaâdet kütüphaneler müfettişliğine geri dönünce ayrıca Takvimhâne-i Âmire musahhihliğiyle Beyazıt Rüşdiyesi Farsça hocalığı yapmaya başladı. Aynı yıl Vekāyi-i Zabtiyye gazetesinin müdürlüğüne getirildi. Nâcim Efendi, 1870’te Dersaâdet Meclis-i Temyiz Şubesi mümeyyizliğiyle memuriyet hayatının yeni bir devresine girdiyse de tensîkat dolayısıyla bu görevinden ayrılınca Lârende kaymakamlığına tayin edildi. Görev yerine vaktinde gidemeyince memuriyeti Şam bölgesindeki Bekāülazîz kaymakamlığına çevrildi. Ardından becayiş suretiyle Ba‘lebek, iki yıl sonra da Lazkiye kaymakamlığına gönderildi. Aynı yıl bu görevinden ayrılıp Hasbiye ve Lazkiye sancağına bağlı Cebeleiedhemiye kaymakamlıklarında bulundu. Daha sonra Lüleburgaz ve arkasından Edirne müddeiumumi muavinliğinde, Hudâvendigâr, Halep Vilâyetleri İstînaf Mahkemesi müddeiumumiliklerinde görev yaptı.

1883’te Diyarbekir İstînaf Mahkemesi Ceza Dairesi reisliğine getirilen Nâcim Efendi’nin memuriyeti 1886’da Bidâyet Mahkemesi riyâset-i ûlâsına çevrildi. Fakat bir konuda kanuna aykırı hareket ettiği gerekçesiyle azledildi. Ardından İftihar madalyası ile ödüllendirilerek aynı yılın temmuzunda Beyrut Vilâyeti İstînaf Mahkemesi müddeiumumiliğiyle yeniden memuriyete başladı; Aralık 1892’den itibaren aynı görevle Adana’da bulundu. Bilinen son görevi Ocak 1894’te tayin edildiği Ma‘mûretülaziz Ceza Dairesi reisliği oldu. Nâcim Efendi, memleketin değişik yerlerinde sürdürdüğü görevleri sırasında Türkçe, Arapça ve Farsça çeşitli eserler kaleme aldı. İstanbul’un kenar mahallelerindekiler dahil olmak üzere bir kısım cami ve türbe kütüphanelerindeki kitapları bir araya toplama gereği üzerinde durdu, ayrıca sayıları giderek artan matbu kitaplardan birkaç nüshanın Beyazıt İmareti ile Misafirhâne-i Askerî binasında oluşturulacak bir umumi kütüphanede toplanmasını teklif etti. Kendisinden önce katalog hazırlama işine başlamış bulunan Ali Fethi Efendi gibi bütün kütüphaneleri topluca değil her kütüphanenin defterini ayrı ayrı düzenleme usulünü tercih ettiğinden kısa zamanda bitirdiği iki kütüphane defterini yayımladı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Birinci, Ali, Nâcim Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2006, Cilt: 32, syf: 274

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun