Mustafa Nuri Paşa

  • Meslek : Osmanlı devlet adamı, tarihçi
  • Doğum : Ekim 1824 - İzmir
  • Ölüm : 17 Ocak 1890
  • Ebeveynler : Mansurizade Mehmed Emin Efendi
  • Başlıca Eserleri : Netayicü’l-vukuat

Özel hocalardan Arapça ve Farsça öğrenen Mustafa Nuri, tahsilini tamamladıktan sonra bir süre İzmir Valisi Salih ve Maliye Bakanı Nafiz paşaların mühürdarlık hizmetinde bulundu. 1853 yılında Meclis-i Ali-i Tanzimat katipleri zümresine dahil oldu ve ardından Meclis-i Tanzimat Kalemi serhalifeliğine, sonra aynı meclisin başkatipliğine getirildi. 1863 yılında Mabeyn-i Hümayun başkatibi olan Mustafa Nuri, bundan sonra sırasıyla Divan-ı Hümayun beylikçiliği, Deavi Nezareti, Divan-ı Muhakemat-ı Maliye, Divan-ı Muhasebat-ı Maliye başkanlığı gibi görevlerde bulundu. Rüşdü Paşa’nın beşinci defa sadrazam olması üzerine 1876 yılında Muhakemat Dairesi reisi, ardından Defter-i Hakani nazırı oldu. 1886 yılında Abdüllatif Subhi Paşa’nın vefatıyla onun yerine Evkaf nazırı olan paşa, bu görevini sürdürürken II. Abdülhamid’in cuma selamlığına katıldıktan sonra evine döndüğü sırada vefat etti. Küçük bir memuriyetten başlayarak vezirlik ve nâzırlığa kadar yükselen Mustafa Nuri Paşa II. Mahmud, Abdülmecid, Abdülaziz, V. Murad ve II. Abdülhamid dönemlerinde görev yapmıştır.

Beş yıl süren Evkaf nazırlığı döneminde başta İstanbul olmak üzere memleketin çeşitli yerlerindeki birçok cami, mescid, türbe, medrese, sebil, çeşme ve su yolları onarılmıştır. Mustafa Nuri Paşa maaş veremeyecek durumda olan nezaretin borçlarını ödemiş ve mahlul durumdaki çok sayıda vakıf malını ya işler hale getirerek ya da borçlar karşılığında vererek yıkılmaktan kurtarmıştır. Tarihe karşı özel bir ilgi beslediği, bilhassa İbn Haldun’un eseriyle yoğun biçimde meşgul olduğu ve çalışmalarında onu örnek alarak metodunu benimsediği kaydedilir. Yazmış olduğu tarih kitabı Osmanlı tarihçileri arasında önemli bir yer edinmesini sağlamıştır. Altı bölümden oluşan kitabı Kaynarca Antlaşması’na kadar cereyan eden olayları anlatmaktadır. Eserin hazırlanması esnasında Osmanlı tarihlerinin yanında Babıali, Maliye, Defterhane kayıtları da incelenmiş olup bunlarla birlikte matbu olmayan çok sayıda risale ve mecmuadan da istifade edildiği kaydedilmektedir. Tarihi hadiseler kısaca sıralandıktan sonra devletin yapısı ve teşkilatı incelenmektedir. Bu açıdan türünün ilk örneği olarak değerlendirilir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özcan, Tahsin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2006, cilt: 31, sayfa: 342 – 343

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun