Mustafa Namık Çankı

Mustafa Namık Çankı
  • Meslek : Türk felsefecisi, lugatçı ve eğitimci
  • Doğum : 1883 - Yanya-Ergiri kasabası
  • Ölüm : 11 Mart 1965 - İstanbul
  • Babası : Sâlih Sırrı Efendi
  • Başlıca Eserleri : Bizim Elifbâ, Mantık, Felsefe Dersleri: Rûhiyyât, Ahlâk, Bediiyat, Aristo, Eski Yunan Terbiyecileri: Isparta Terbiyesi, Atinalıların Terbiyesi, Fisagor, Sokrat, Eflatun, Xenephon, Aristo, Felsefe Bakaloryası: Ruhiyat, Mantık, Ahlâk, Metafizik, Eflâtun, Kü

Türkiye’deki yakın dönem felsefe çalışmalarında önemli bir yeri bulunan Mustafa Namık Çankı Mekteb-i Nüvvâb’ı bitirdikten sonra Aydın’da ve Bodrum, Haymana, Bolvadin, Edremit, Salihli, Eşme, Kürdür ilçelerinde kadı vekilliği yaptı. Öğrenimine Ergiri’de başlayan Mustafa Namık İzmir ve Vefa idâdîlerinin ardından girdiği İstanbul Dârülfünun Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. Silvan, Lapseki, Midyat ve Ürgüp ilçelerinde kaymakamlık yaptı. 1913’te Ürgüp kaymakamı iken hakkında bir disiplin soruşturması başlatıldı. Yapılan bu disiplin soruşturması sonucunda görevine son verildi. Memurluğa 1923’te Maarif Vekâleti umumi müfettişi olarak geri döndü. İstanbul’da birçok okulda felsefe ve Fransızca öğretmenliği görevinde bulundu. 1948’de emekliye ayrılan Mustafa Namık Çankı vefatının ardından Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.

Bütün hayatını ilmî çalışmalara adamış olan Mustafa Namık, yayın hayatına yirmili yaşlarında başladı. İmtiyaz sahibi babası Sâlih Sırrı Efendi ve ağabeyi Ahmed Cevdet (Salih) ile birlikte çıkardıkları Âşiyan mecmuasında yazılar yayınladı. Mustafa Namık Türkçe’de felsefe terimlerinin geliştirilmesine ve yerleşmesine yönelik önemli eserler kaleme aldı. Bu alana önemli ölçüde sağladığı katkılar ile Türkçe felsefi terimlerin dile yerleşmesinde önemli rol oynadı. Hemen hemen her kitabının sonuna bir lugatçe bölümü ekleyen Mustafa Namık kullandığı felsefe terimlerini açıklayarak kendisini döneminin diğer yazarlarından ayırdı. Bu durum onun başlıca özellikleri arasında yer aldı. 1932’de gerçekleştirilen I. Türk Dili Kurultayı’nın ardından yapılan dilde sadeleşme çalışmalarında felsefe terimlerine Çankı dikkat çekti. Daha sonra yapılana Türk dili kurultaylarına da felsefeci kimliğiyle katılan Mustafa Namık Büyük Felsefe Lûgatı adlı eseri ile sahip olduğu bilgi birikimini ortaya koydu. Namık bu eserini dile, sözlükçülüğe ve özellikle felsefeye verdiği önemini göstermede bir araç niteliğinde sundu. Bu alanlardaki birikiminin bir ürünü olan bu eserin yanı sıra dilde sadeleşmeden yana olan Çankı’nın felsefe dilinin Türkçeleştirilmesine eleştirel katkıları da ayrıca önem arz eder.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Alpyağıl, Recep, Mustafa Namık Çankı, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, c. Ek-1, sf.284-285

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun