Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk
  • Kişiliği : Milli Mücadele’nin önderi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı
  • Doğum : 1881 - Selanik, Yunanistan
  • Ölüm : 10 Kasım 1938 - İstanbul
  • Ebeveynler : Ali Rıza Efendi, Zübeyde Hanım

Milli Mücadele’nin önderi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Mülkiye Rüşdiyesi’ne ardından Selânik Askerî Rüşdiyesi’ne girdi. Matematikteki başarılarından dolayı öğretmeni Mustafa, Nâmık Kemal’den esinlenerek ona Kemal ismini verdi. Sırasıyla Askerî rüştiye, Manastır Askerî İdâdîsi ve ardından Harbiye’ye yazıldı. Harbiye yıllarında ülke sorunlarıyla ilgilenmeye başladı. Arkadaşlarıyla beraber gizlice çıkardığı dergi sebebiyle yakın arkadaşı Ali Fuat’la birlikte gizli örgüt kurdukları iddiasıyla tutuklandı. Daha sonra suçsuz oldukları anlaşıldı. Vatan adlı cemiyeti Vatan ve Hürriyet ismiyle yeniden örgütlemeye çalıştı. Arkadaşı Fethi Bey’in aracılığı ile İttihat ve Terakkî’ye girdi. Meşrutiyet’in ilânından sonra Trablusgarp’ta baş gösteren bir karışıklığı yatıştırmak için oraya gönderildi. 31 Mart ayaklanmasını bastıran Hareket Ordusu içinde tümen kurmay başkanı olarak görev aldı. Görev yeri sık sık değiştirildi. I. Dünya Savaşı başladığında ısrarla cephede görev almak isteyince yeni oluşturulacak olan 19. Tümen’in komutanlığına getirildi. 18 Mart’ta boğazı geçmeye muvaffak olamayan İngilizler ve Fransızlar Conkbayırı istikametinde ilerleyince emir beklemeden hemen harekete geçti. Cephaneleri bittiğinden geri çekilmekte olan askerlerle karşılaşınca onlara süngü taktırtıp yere yatırdı, bunu gören düşman birlikleri de duraklayıp mevzilendi. Savaşta göğsüne bir misket isabet etti, ancak cebindeki saat onu yaralanmaktan kurtardı. Anafartalar kahramanı Mustafa Kemal diye anılmaya başlandı. Arkadaşlarıyla ülkeyi parçalanmaktan kurtarabilmek için bir millî mukavemet hareketi başlatmaya yöneldi. Çözümü Anadolu’da arama görüşü ağırlık kazanırken Mustafa Kemal, değişik çevrelerde girişimlerini sürdürerek İstanbul’daki müttefik devletler temsilcileriyle de görüştü.

İzmir’in işgal edildiğinin ertesi günü maiyetindeki on yedi subayla birlikte Bandırma vapuruyla İstanbul’dan hareket eden Mustafa Kemal Samsun’a ulaştı. Anadolu topraklarının paylaşılacağına ilişkin haberler karşısında bölgelerini savunmak için kurulan örgütlerle temas kurmaya yöneldi. Bunun ilk ve önemli yansıması Amasya tâmimi oldu. Erzurum Kongresi’nden sonra Sivas’ta daha büyük çapta bir kongrenin düzenlenmesini öngören bu kararlar Millî Mücadele denen ulusal savaşın ilk bildirisi demekti. Onun kongre hazırlıklarıyla ilgilenip İstanbul’a dönmemesi hükümetle ilişkilerinin kopmasına yol açtı. Son Osmanlı Meclis-i Meb‘ûsan açıldı. Mustafa Kemal Meclis-i Meb‘ûsan, daha başkanını seçmeden Mîsâk-ı Millî adı verilen önemli bir metni kabul etti. Rauf Bey’i ve bütün millîcileri süratle İstanbul’dan ayrılıp Ankara’ya gelmeleri yönünde uyardı. Ankara’da bir kurucu meclisin teşkiline ilişkin olarak hazırladığı metni kolordu komutanlarına gönderdi. Mustafa Kemal’in imzasıyla yayımlanan bildiriye göre meclis her sancaktan seçilecek beşer üye ile İstanbul meclisinden gelecek üyelerin katılımıyla oluşacaktı. Damad Ferid Paşa hükümeti, Anadolu harekâtının elebaşı olarak görülen Mustafa Kemal ile arkadaşları hakkında askerî mahkemede dava açma yoluna gitti. Mustafa Kemal’in başkanlığında yapılan toplantılarda meclise Büyük Millet Meclisi adının verilmesi kararlaştırıldı. Millete ait bütün işleri görmek, memleketin ve halifeliğin kurtuluşunu sağlamak amacıyla kurulan meclisin üstünde hiçbir kuvvet mevcut olmayacaktı. Başkan seçiminde Mustafa Kemal’den başka aday gösterilmedi ve Büyük Millet Meclisi başkanı seçildi. Büyük Millet Meclisi hükümetinin kurulması ile Millî Mücadele tek bir merkeze kavuştu. Mustafa Kemal için artık en ideal rejim olarak gördüğü cumhuriyeti benimsetme ve onu geliştirme dönemi başlamıştı. Bu da ancak inkılâp sayılacak yeni atılımlarla gerçekleştirilebilecekti. Atatürk, eğitim ve kültür alanına öncelik vermekle birlikte ülkeyi ekonomik yönden kalkındırabilmek için gereken önlemleri almaya önem verdi. İlerleyen hastalığı onu, Cumhuriyet’in 15. yılını kutlama törenlerine ve 1 Kasım’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yeni çalışma yılına başlamasına katılmaktan alıkoydu. 17 Ekim’de girdiği ilk komadan iki gün sonra çıktı, ancak 8 Kasım’da başlayan ikinci komayı atlatamayarak vefat etti.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şerafettin Turan, Mustafa Kemal Atatürk, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2006, cilt.31, sf. 310-331

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun