Muradiye Külliyesi

Manisa’da 16. yy.’da inşa edilen, III. Murat’ın banisi olduğu külliyedir. Merkezinde camii, medrese, imaret, çeşmeler ve dükkanlardan oluşan bu yapılar topluluğu Manisa’nın en önemli mimari eserleri arasında yer almaktadır.

Konum ve Tarihçe

Şehrin güneyinde Manisa dağının hemen altında Sultaniye Camii’nin yakınına konumlandırılan külliyeye 19. yy.’da bir de kütüphane eklendi. Yapının kitabesine göre 1583 yılında yapımına başlanmış, 1593 yılında tamamlandı.

Tarihsel süreç içinde zarar gören yapı ilk olarak 1688 yılında, sonra 1780, 1782, 1786, 1819, 1952, 1964 yıllarında onarım geçirdi. Yapının ilk mimarı Mahmut Ağa olup sonraki yıllarda bu görevi Mehmet Ağa üstlendi.

Camii

Dikdörtgen bir plan şemasına sahip olan yapının merkezinde bir kubbe yer alır. Kubbenin iki yanındaki bölümler ise çarpraz tonoz ile örtülmüş, mihrap önünden ileri doğru taşkınlık yapan ve burasınında çarpraz tonoz ile örtüldüğü bir yapı oluşturuldu. 5 gözlü son cemaat yeri vardır ve bu kısımda ortası aynalı tonoz yanları ise kubbe ile örtüldü. Son cemaat yeri avlunun zemin seviyesinden yukarıda alçak bir teras gibidir ve burada sütunlar mermerden olup sivri kemere oturmaktadır. Bu kısmın dış yüzünde 2 tane mukarnaslı mihrap ve 4 tane pencere vardır.

Yapının cümle kapısı kum saati motifli iki zarif sütunçe arasına alınmış olup üzeri stalaktitlidir. Kapı kare planlı bir orta mekana açılır ve bu mekan kasnağında pencerelerin olduğu bir kubbe ile örtüldü.

Yapının mihrabı ise üzerinde stalaktit, kum saati motifi, sütunçelerin yer aldığı çokgen biçimli bir niş şeklinde tasarlanmıştır. Mermer profilli silmelerin kuşattığı mihrabın palmetli bir tacı bulunmaktadır. Minber ise mermerden olup zengin bir el işçiliği göstermektedir. Vaaz kürsüsü  de 4 sütun üzerine sivri kemerden oluşturulmuş, küçük bir birimdir. Kadınlar mahfili, harimin kuzey kısmında yer alır ve 4 sütun üzerinde inşa edilmiştir; güneydoğu köşesinde ise hünkar mahfili yer almaktadır.

Camii’nin minareleri iki köşeden yükselmektedir. Tek şerefeden oluşan bu minareler ile avlunun ortasındaki şadırvan ileriki tarihlerde aslına uygun olarak restore edildi. Caminin değişik yerlerinde abartısız oranlarda uygulanmış olan çini, kalem işi, cam, alçı, ahşap ve madeni süsleme yalın bir zarafete sahiptir.

Medrese

Caminin kuzeydoğusunda yer alan medrese 1592/93 yılında inşa edildi. Yapının mimarı Mahmut ve Mehmet Ağalar’dır. Yapı dikdörtgen bir plan şemasına sahiptir. Revaklı, açık avlulu ve tek eyvanlı olarak tasarlanmış medresenin üzeri 20 adet kubbe ile örtüldü. Odaların üzerini örten bu kubbeler avlunun güney, doğu ve batısında yer almaktadır. Dershane ise avlunun güney kenarında yer almakta olup tek kubbeli kare planlıdır. Kapı batı cephesinde açılmış olup avlunun batı kenarında da bir revak bulunur.

Bugün Manisa Arkeoloji ve Etnografya Müzesi olaraka kullanılmaktadır.

İmaret

Medresenin doğusunda yer alan yapı dikdörtgen plan şemasına sahiptir. Açık avlulu ve revaklı olarak inşa edilen imaretin kapısı güneybatıda yer alır. Avlunun ortasında kare formlu mermerden yapılmış bir şadırvan yer alır. Avlunun çevresini kuşatan revakların üzeri kubbe ile örtülü olup bu kubbeler toplamda 20 tanedir. Külliyeye ait olan dükkanlar imaretin kuzeydoğu duvarına bitişik bir şekilde yan yana sıralanmıştır. Bu dükkanlar dikdörtgen planlı ve tonoz örtülüdür.

Kütüphane

Camiinin güneydoğusunda yer alan kütüphane 1806 yılında, Karaosmanoğlu Hacı Hüseyin Ağa tarafından inşa edilmiştir. Sekizgen planlı olan kütüphanenin üzeri sekiz dilimli bir kubbe ile örtülüdür. Yapının kapısı kuzeyde olup önünde 2 sütuna dayanan çarpraz tonozlu bir revak yer almaktadır. Yapının 4 cephesinde altlı üstlü ikişer tane yerleştirilmiş sekiz pencere bulunur. Bu pencerelerden alt sıradakiler dikdörtgen, üst sıradakiler ise yuvarlak kemerli küçük açıklıklar şeklindedir.

Çeşme

Külliyede iki çeşmeden biri cami avlu duvarının kuzeydoğu köşesinde sivri kemerli kesme taştan yapılmıştır ve ayna taşı mermerden kaş kemerlidir. Dört adet kaş kemerli taş yeri bulunmaktadır. Zemin yükseldiği için biraz çukurda kalan diğeri ise medresenin kuzeydoğu köşesinde olup basık kemerli bir niş içinde sivri kemerli olarak düzenlenmiştir. Kesme taştan yapılan çeşmede iki küçük taş yuvası vardır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Karakaya, Enis, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 31, 2006

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun