Münif Mehmed Paşa

  • Görev : Osmanlı Devlet Adamı, Eğitimci, Düşünür
  • Doğum : 1830
  • Ölüm : 6 Şubat 1910
  • Başlıca Eserleri : Dâstân-ı Âl-i Osmân, Hikmet-i Hukūk, Telhîs-i Hikmet-i Hukūk, Medhal-i İlm-i Hukūk, İlm-i Servet, Târîh-i Hükemâ-i Yûnân, Terkibibend

Eğitime ve eğitimciliğe verdiği önem ile bilinen Münif Mehmed Paşa ilk tahsiline Nuruosmaniye Medresesi’nde başladı. Batılılaşma sürecine girmiş olan Mısır’da Avrupa kültürüyle karşılaşma imkânı buldu ve Fransızca öğrenmeye başladı. Medrese öğrenimi, aldığı özel derslerin yanı sıra Tercüme Odası’ndayken farklı fikir çevreleriyle tanıştı, bu bilgi ve kültür ortamları ona zengin bir entelektüel seviye kazandırdı. Batı uygarlığını daha yakından tanıdığı gibi önde gelen Aydınlanma düşünürlerinin eserlerini okudu. Üniversitede halka açık felsefe, hukuk ve siyaset derslerini takip etti. Yaşadığı dönemde bu düzeyde bir üniversite ilişkisi bile çağdaşları arasında kendisine özel bir yer kazandırdı. Münif Paşa’nın öncülüğünde yayım hayatına başlayan Mecmûa-i Fünûn onun en önemli kültürel ve fikrî başarılarındandı. Mecmua özellikle dinî konularla günlük siyaseti neşir alanının dışında bırakarak bu tutum Münif Paşa’nın aydın kimliğinin ayrılmaz bir parçasını teşkil etti. Hiçbir döneme karşı siyasî vaziyet almayan Münif Paşa düşüncede terakkici, hürriyetçi, medeniyetçi ve asrîlik yanlısı bir çizgi izledi.

Batı’daki siyasî anlayış çerçevesinde topluma organik bir şahsiyet olarak bakan ilk Osmanlı aydınlarından olan Münif Paşa’nın fikrî ve edebî hayatı resmî hayatına nisbetle çok daha önemli ve ilgi çekici görüldü. Bugünkü anlamda toplum için ilk defa “hey’et-i ictimâiyye, ehl-i meclis” tabirlerini o kullandı. Ona göre insanlar özerk varlıklar olmayıp ait bulundukları çevreyi meydana getiren aktif birer varlıktı. Münif Paşa, toplumu çağın gerisinde bırakan yönleriyle görenekleri eleştirdi. Eğer Batı, Osmanlı toplumu gibi göreneklerine saplanıp kalsaydı telgraf, demiryolu gibi yeniliklere ulaşamayacaktı. İstanbul için büyük tehdit oluşturan yangınların sebebini sırf göreneğe bağlılık neticesinde sürdürülmesinde ısrar edilen ahşap evlerin varlığı ile açıkladı. Coğrafî ve teknik keşiflerin getirdiği gelişmeleri çok iyi değerlendiren Münif Paşa’ya göre mıknatısın keşfi, barut, gaz lambası, telgraf gibi teknik gereçlerin icadı sadece birer teknolojik gelişme olarak kalmamakta, toplumsal değişmeye de işaret etmekteydi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Doğan, İsmail, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 32, 2006

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun