Mühendishane-i Berr-i Hümâyun

  • Açılış Tarihi : 29 Nisan 1775
  • Önemi : Çağdaş anlamda eğitim vermek üzere açılan mektep.

Türk eğitim tarihinde modern anlamda ilk defa kurulan bu mektebin açılmasında Rus savaşında Osmanlı ordusunun teknik açıdan kötü durumda bulunmasının önemli rolü vardır. Savaş sırasında topçuluğun çağdaş hale getirilmesi çalışmaları önem kazandı. Eğitimli kadrolara duyulan ihtiyaç bir deniz mühendishânesi açılmasının yolunu açtı. İleri yaşlarda olanların da bulunduğu az sayıda öğrenciyle eğitime başlanıldı. İlk öğrenciler genelde ibtidaî riyâziye bilgisine sahip eski kaptanlardan, bunların veya yüksek rütbeli bazı memurların çocuklarından oluşuyordu. Mühendishânenin ilk hocalarından biri de Cezayirli Seyyid Hasan Hoca’dır. Mühendishâne-i Bahrî’deki dersler dört ana grup halinde tanzim edilmiş olarak sürdürülmekteydi: Harita ve coğrafya, seyr-i sefâin, gemi inşası, istihkâm ve kılâ‘ hendesesidir. Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun, Mühendishâne-i Tersâne-i Âmire adıyla anılmaya başlandı. Ders programları da yeniden düzenlendi. Geometri ağırlıklı dersler verildi. Tersane’de olan Mühendishâne gibi özellikle Humbaracı ve Lağımcı ocakları üyelerinin eğitilmesiyle görevli olmakla beraber Harp Okulu olarak hizmet verecek olan yeni bir mühendishanenin kurulması kaçınılmaz hale geldi ve burası Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun adını aldı. Gemi yapımı sahasında hizmet verecek ve usta mimar-mühendisler yetişmesinde bazı Fransız mühendisler hizmete alındı.

Mühendishâne-i Tersâne-i Âmire’de gemi inşası kısmı kuruldu. İleride hoca ve gemi yapım mühendisi olarak hizmet verecek olan Büyük Seyyid Mustafa ve Ahmed Hoca Fransız mühendisler tarafından yetiştirildi ve yabancı mühendislerin memleketlerine dönmeleri halinde işlerin yürütülmesi bir dereceye kadar temin edildi. Hocalarının maaş durumundaki yetersizlikten dolayı Mühendishâne-i Bahrî’deki eğitimin durma noktasına geldi.  Özellikle Nizâm-ı Cedîd devrinin sona ermesiyle tamamen ihmal edildi.  Uygun bir hoca aranması gözlerin Mühendishâne-i Berrî’ye çevrilmesine yol açtı. Burada ikinci hoca olan, geometri yeteneğiyle dikkati çeken ve Fransızca bilen Mehmed Rûhuddin Efendi’nin Mühendishâne-i Bahrî’ye tayini gündeme geldi ve yıllık 3500 kuruş maaşla buraya alındı. Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun Heybeliada’ya nakledildi. Mühendishâne-i Bahrî bugünkü Deniz Harp Okulu’nun nüvesini teşkil etmektedir. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Beydilli, Kemal, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:31, 2006

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun