Muhammed Nasır

  • Meslek : Yazar, Fikir Adamı
  • Doğum : 3 Aralık 1865 - Moskova
  • Ölüm : 6 Eylül 1923 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Hüsameddin Menla, İktisad yahud İlm-i Servet: Azadegi-i Ticaret ve Usul-i Himaye, Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar

Akyiğitzade, ilk eğitimine Tatar medresesinde dini bilgiler ve Tatarca öğrenmekle başladı. Daha sonra Çembar’daki dört sınıflı Rus mektebini, 1884’te Penza Lisesi’ni bitirdi. Yüksek öğrenim için Moskova ve Kazan üniversitelerine başvurduysa da o dönemde asiller ve Rus hükümetine hizmet eden ailelerin çocukları dışında Müslüman Türkler üniversiteye alınmadığından buralara giremedi. Bir ara Gaspıralı İsmail’in yayımlamakta olduğu Tercüman gazetesinde çalışan Akyiğitzade, üniversite öğrenimi yapabilmek için İstanbul’a gitti ve Mekteb-i Mülkiyye’den 1891’de mezun oldu. Bir yıl sonra Mekteb-i Harbiyye’ye Rusça ve iktisat hocası olarak tayin edildi. II. Meşrutiyet’in ilanından kısa bir süre sonra Metin adıyla bir gazete yayımlamaya başladı. Buradaki yazılarında Meşrutiyet’in ilanını büyük bir sevinçle karşılamış ve hasta durumdaki vatanın ancak bu şekilde iyileşebileceğine inandığını belirtmiştir.

İttihatçılar’la aynı görüşlere sahip olmadığı için gazetesinin kapatılması üzerine Metin, Feyz-i Hürriyet ve Tasvir-i Hayal’in birleşmesinden meydana gelen Üç Gazete’yi yayımlamaya başladı. Ancak İttihatçılar bu defa gazetesini kapattıkları gibi görevine de son verdiler. Bundan sonra sırasıyla  Hicaz’da Ma‘muretülhamid kaymakamlığı, Tahrir-i Musakkafat Komisyonluğu, Çapakçur kazası kaymakamlığı gibi görevlerde bulundu. 1916’da ağır bir hastalık geçirince İstanbul’a döndü ve “idareten” azledildi. Ölümünden önce kısa bir süre İstanbul’da Süleymaniye Kütüphanesi müdürlüğü yaptı. İktisadi konularda İttihatçılar’dan farklı görüşleri olan Akyiğitzade, Osmanlı Devleti’nde uygulanan ticaret esaslarını eleştirmiştir. Bir tarım ülkesi durumundaki Osmanlı Devleti’nin sanayi ülkesi haline gelebilmesinin ancak ticaretin devlet tarafından himaye edilmesiyle sağlanabileceğini ve mevcut şartlar altında serbest pazar uygulamasının memleketin menfaatine olmayacağını söylemiştir. Akyiğitzade, uzun yıllar gümrük idarelerinde çalıştığından ülkenin yavaş yavaş bir yabancı pazar haline geldiğini yakından görmüş, yerli sanayi ve ticaretin mutlaka himaye edilmesi gerektiğini dile getirmiştir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Türkoğlu, İsmail, Musa Akyiğitzade Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2006, C.31, sf. 213-214

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun