Muhammed Musaddık

Muhammed Musaddık
  • Meslek : İran devlet ve siyaset adamı
  • Doğum : 1881 - Tarhan
  • Ölüm : 5 Mart 1967 - Tahran
  • Başlıca Eserleri : La testament en droit musulman, Muḫtaṣarî ez Ḥuḳūḳ-ı Bârlamânî der Îrân u Urupa, Mecmûʿa-i Uṣûl-i Muḥâkemât-ı Ḥuḳūḳī, Destûr der Meḥâkim-i Ḥuḳūḳī, Kâpitûlasiyûn u Îrân, Uṣûl ü Ḳavâʿid u Ḳavânîn-i Mâliyye der Memâlik-i Ḫârice vu Îrân, Mükâtebât-ı Muṣaddı

XX. yüzyıl İran tarihinin en önemli devlet ve siyaset adamlarından olan Muhammed Musaddık soylu ve zengin bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Musaddık’ın çocukluğu ve gençliği, bir yandan İran’ın dış güçlerin nüfuz mücadelesine sahne olduğu ve bu güçlerin büyük imtiyazlar elde ettiği, öte yandan bu durumu kabullenemeyen bazı aydınların ülkenin kurtuluşu ve modernleşmesi için yoğun çaba sarf ettiği bir dönemde geçti. On dokuz yaşında iken siyasî meselelerle ilgilenmeye başladı ve hürriyetçilere katıldı. Yirmi beş yaşında iken üyeleri arasında Luġatnâme sahibi Ali Ekber Dihhudâ’nın da yer aldığı Câmi‘-i İnsâniyyet Encümeni’ne girdi. Bir süre sonra tahsiline devam etmek için Avrupa’ya gitti. İran’a dönünce bir süre Tahran Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi’nde ders verdi. Maliye bakan yardımcılığına getirildi. Musaddık, meşrutiyetin bütün olumlu sonuçlarını ortadan kaldıracak olan istibdat hareketini, meclisin tamamen baskı ve terör ortamında cereyan eden bir oturumunda bazı arkadaşlarının desteğiyle sert bir şekilde protesto etti ve Rızâ Han’a cephe aldı. Bu yüzden bütün görevlerinden uzaklaştırılınca vaktini sadece mecliste yeteneksiz ve liyakatsiz bakanlara muhalefet etmeye, halkın durumuyla ilgili konularda çalışmalar yapmaya ayırdı.

Rızâ Şah’ın 1941’de oğlu Muhammed Rızâ lehine tahttan çekilmesinin ardından zorunlu ikamet cezası kaldırılan Musaddık 1943 seçimlerine hazırlanmaya başladı ve Tahran’dan seçilerek yeniden meclise girdi.  Musaddık önce, parlamentonun onayı olmadan yabancı şirketlere petrol üzerinde imtiyaz tanınmaması hakkındaki kanunun çıkmasını sağladı. Anayasanın bazı maddelerinin meclis tarafından şahın yetki ve kontrolünü arttıracak şekilde değiştirilmesine şiddetle karşı çıktı ve böyle bir meclisin kararlarının geçersiz olduğunu söyledi. Yeni seçimler yaklaşırken Muhammed Rızâ Şah Pehlevî’nin diktatörlüğünü onaylamayan muhalif kuruluşların katıldığı Cephe-i Millî’yi kurdu. Bu arada seçimleri kazanıp yine meclise girmeyi başardı. Şah, Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’nin gizli planlarına uygun olarak onu azlettiğine dair bir kararnâme yayımladı. Musaddık, halkın desteğiyle bu kararı akamete uğratıp şahı Roma’ya kaçmak zorunda bıraktıysa da sokak gösterilerinin üçüncü günü Amerikan ve İngiliz istihbarat örgütleriyle iş birliği yapan General Fazlullah Zâhidî’nin düzenlediği bir hükümet darbesiyle iktidardan düşürülerek tutuklandı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Pîrâ, Suâd, Özgüdenli, Osman Gazi, Muhammed Musaddık, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2006, c.31, sf.228-229

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun