Muhammed Kürd Ali

Muhammed Kürd Ali
  • Meslek : Suriyeli edebiyat ve tarih âlimi, gazeteci ve yazar
  • Asıl Adı : Muhammed Ferîd
  • Doğum : 1876 - Dımaşk
  • Ölüm : 1953 - Şam
  • Başlıca Eserler : Resâʾilü’l-büleġāʾ, Ġarâʾibü’l-Ġarb, er-Riḥletü’l-enveriyye ile’l-aṣḳāʿi’l-Ḥicâziyye ve’ş-Şâmiyye, el-Baʿs̱etü’l-ʿilmiyye ilâ Dâri’l-ḫilâfeti’l-İslâmiyye, Ġābirü’l-Endelüs ve ḥâżıruhâ, Ḫıṭaṭü’ş-Şâm, el-Ḥükûmetü’l-Mıṣriyye fi’ş-Şâm, el-Ḳadîm ve’l-ḥadîs̱, e

Tarihçi kişiliğiyle de bilinen Muhammed Kürd Ali, Türk dili ve edebiyatı, Fransız dili ve edebiyatı derslerinin ardından Arap dili ve edebiyatı ile tarih ilimleri tahsil etti. Altı yıl süren memuriyet hayatında Arapça ve Fransızca çeviriler yaptı. On altı yaşında gazeteciliğe başladı. Mısır’ın el-Muḳteṭaf dergisinde yayımladığı ilmî makaleleriyle Arap dünyasında şöhrete kavuştu. Mısır’da el-Muḳtebes dergisini çıkardı. Dergiyi Şam’a nakletti ve burada yayımını on yıl daha sürdürdü. Fransa’ya gitti ve burada birkaç ay kalarak kütüphanelerdeki yazma eserleri inceledi. Avrupa seyahatine çıktı. Bu seyahatten edindiği intibalarını kaleme aldı. Şam’da kurulan ilk Arap hükümetinin ordularıyla birlikte Şam’a döndü. Ardından Maarif Divanı başkanlığına getirildi. el-Mecmau’l-ilmiyyü’l-Arabî’yi kurarak ilk başkanı oldu ve hayatını bu akademiye adadı. Ayrıca Şam’da oluşturduğu arkeoloji kurumunun yanı sıra Zâhiriyye Kütüphanesi’nin gelişmesini sağladı. Bu kurumu yöneten Kürd Ali diğer Arap ülkelerinde de birer akademinin açılmasına çalıştı ve Kahire Akademisi’nin kurucusu ve ölümüne kadar üyesi oldu. Cemâleddîn-i Efgānî ile talebesi Muhammed Abduh’un başlattığı ıslah hareketini benimseyen Kürd Ali, Dımaşk Hukuk Enstitüsü’nde öğretim görevi üstlendiyse de genellikle resmî vazifelerden uzak kaldı. Ancak bir süre Maarif bakanlığı yaptı.

Gazeteci iyi bir eğitimci, akıl hocası, milletleri doğru yola sevk eden, hükümdarları denetleyen ve mazlumları savunan bir kişi olarak tanınır. el-Muḳtebes dergisinde Osmanlı yönetiminin eksikliklerini ortaya koymakla birlikte Osmanlı câmiasından ayrılmak istemedi. Fransızlar’ın I. Dünya Savaşı’ndan sonra Şam’ı işgalleri sırasında el-Muḳtebes’i kapattı ve bilimsel araştırmalara yöneldi. Arap-İslâm medeniyetini savunduğu gibi Batı medeniyetine hayranlığını da gizlemedi. Batı medeniyetinden faydalanırken Arapların kendi geçmişlerini unutmamaları gerektiğine dikkat çekti. II. Meşrutiyet’in ardından İttihatçılar’ın Türkçülük politikasının Osmanlı uyanışını çıkmaza soktuğunu, Osmanlı Devleti’nin sınırları içinde Türkler’in ve Araplar’ın bir arada yaşaması gerektiğini söyledi. Muhammed Kürd Ali, İttihatçılar devrinde Türkler ve Araplar’dan oluşan Hürriyet ve İtilâf Fırkası adında siyasî bir parti kurdu. Tarihçi kişiliğiyle de bilinen Muhammed Kürd Ali, çalışmalarında İslâm medeniyetinin başarılarını ve Ortaçağ’da Avrupa üzerindeki etkisini dile getirdi ve şarkiyatçılara reddiye yazdı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Es- Sakkâr, Sâmi, Muhammed Kürd Ali, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2005, Cilt: 30, sf: 550-552

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun