Molla Penah Vâkıf

Molla Penah Vâkıf
  • Meslek : Azeri şair
  • Doğum : 1717 - Kazak Bölgesi-Kıraksalahlı Köyü
  • Ölüm : 1797 - Şuşa

İyi bir medrese eğitimi alan Molla Penah Vâkıf tahsilini tamamladıktan sonra medreselerde hocalık yapmaya başladı. Gürcistan sınırında Gürcüler’le Azerbaycan Türkleri arasında çıkan ve halk arasında “el döndü” diye bilinen karışıklıklar sebebiyle Karabağ hanlıklarına göç eden yarı göçebe ahali arasında Molla Penah’ın ailesi de vardı. Molla Penah bir müddet Terterbasar, Şuşa gibi şehirlerde medreselerde ders vermeye devam etti. Geniş bilgisi, keskin zekâsı, “Vâkıf” mahlasıyla yazdığı şiirlerinden dolayı çok sevildi. Halk arasında onun için söylenen, “Her okuyan Molla Penah olmaz” sözü zamanla atasözü haline geldi. Azerbaycan edebiyatında realist şiirin ilk temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Azerbaycan âşıkları tarafından bestelenen ve çeşitli saz havalarında okunan birçok şiiri vardır. Öte yandan yaşadığı dönemin sosyal ve siyasal hayatını yansıtan, eleştiren şiirleriyle de tanınır. Vâkıf’ın şöhretini duyan Karabağ Hanı İbrâhim onu sarayına aldı ve başvezirliğe kadar yükseldi. Karabağ Hanlığı’na yaklaşık yirmi yedi yıl önemli hizmetlerde bulundu.

Gürcistan, Rusya ve diğer Azerbaycan hanlıklarıyla Karabağ Hanlığı arasındaki ilişkilerde büyük rol oynadı.  İran’ın Karabağ Hanlığı’na saldırması sırasında dağlık arazide müstahkem bir kale olan Şuşa’nın savunulmasında tedbirli ve dirayetli tavırlarıyla öne çıktı. İran Şahı Ağa Muhammed Kaçar Karabağ’a hücum etti. Karabağ Hanı İbrâhim Dağıstan’a çekilirken şehrin idaresini Molla Penah’a bıraktı. Şuşa şehri bu defa teslim oldu ve Molla Penah hapse atıldı. İdam edileceği günü beklerken İran şahı bir suikastla öldürülünce İran ordusu geri çekildi, o da kurtuldu. Fakat İran şahı tarafından Karabağ Hanlığı’nın başına getirilen İbrâhim Han’ın yeğeni Mehemmed Bey Cevanşir, Vâkıf’ı ve “Âlim” mahlasıyla şiirleri bulunan oğlu Ali’yi öldürttü. Ardından evi yağmalandı ve güzelliğiyle meşhur karısı Kızhanım’ı Mehemmed Bey Cevanşir kendi nikâhına aldı. Nitekim İbrâhim Han, Karabağ Hanlığı’nı tekrar ele geçirdikten sonra bir bahaneyle yeğeni Mehemmed Bey Cevanşir’i Şeki’ye gönderdi. Orada tutuklanan Mehemmed Bey, Vâkıf’ın dostu Şirvan Hanı Mehemmed Hüseyin’e teslim edildi; Şirvan hanı da onu katlettirdi. Bu olay, İbrâhim Han’ın Vâkıf’ı sevip takdir ettiğini ve onu haksız yere öldürten yeğenini cezalandırdığını gösterir. Vâkıf’ın evi yağmalanırken şiirleri, el yazması eserleri de muhtemelen yok edildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Akpınar, Yavuz, Molla Penah Vâkıf, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, Cilt:42, sf: 486-487

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun