Molla Kâbız

  • Kişiliği : Hz. İsa’nın Hz. Muhammed’den üstün olduğu fikrini ileri sürüp yaymaya çalışan kişi
  • Doğum : -
  • Ölüm : 1527

Hz. İsa’nın Hz. Muhammed’den üstün olduğu fikrini ileri sürüp yaymaya çalışan kişi olarak tanınan Molla Kabız kaynaklarda “Kābız-ı Acem, Kābız-ı Acemî, Kābız-ı Mülhid, Kābız-ı Fâsid” gibi lakaplarla anılır. Molla Kabız İran kökenlidir ancak Anadolu’ya ne zaman geldiği bilinmemektedir. Osmanlı vekāyi‘nâmelerinde Kābız’la ilgili bütün bilgiler, onun iddiaları sebebiyle Dîvân-ı Hümâyun’da yargılanması ve idam edilmesinden ibarettir. Molla Kabız, Hz. Îsâ’nın Hz. Muhammed ile ilgili iddialar ileri sürdü, Bu görüşlerini halk içinde dillendirmesi ve toplum içinde kafa karışıklığı yaratması dolayısıyla Dîvân-ı Hümâyun’a sevk edildi. Vezîriâzam İbrâhim Paşa, meseleyi çözmeleri için Rumeli kazaskeri Fenârîzâde Muhyiddin Çelebi ile Anadolu Kazaskeri Kādirî Çelebi’yi görevlendirdi. Kābız kazaskerlere âyet ve hadisler çerçevesinde iddiasını tekrarlamış, fakat kazaskerler bu iddiaları tatminkâr bir şekilde cevaplandıramadı. Aksine öfkelenerek onu tehdit ettiler. Bunun üzerine vezîriâzam ilmî yetersizlikleri yüzünden kazaskerleri şiddetle eleştirdi ve bağırıp çağırmanın âcizlik alâmeti sayıldığını, ilim ehline yakışanın delillerle meseleyi çözmek olduğunu söyledi. Ardından Kābız hüküm verilmeksizin hapse konuldu.

Kanûnî Sultan Süleyman, İbrâhim Paşa’yı çağırarak Ahlâkî zaaflara sahip sıradan bir medrese âlimi olup farklı düşünebilen ve canı pahasına da olsa fikrinden dönmeyen ilginç bir kişilik olarak tanımlanan Molla Kabız’ın bâtıl fikirlerinin cevaplandırılmayıp hakkından gelinememiş olmasından duyduğu rahatsızlığı ifade etti ve hemen yeni bir mahkeme oluşturulmasını istedi. İbrâhim Paşa, şeyhülislâm Kemalpaşazâde ile İstanbul Kadısı Sâdeddin Efendi’yi davet ederek Dîvân-ı Hümâyun’da yeni bir mahkeme kurdu. Kemalpaşazâde önce Kābız’ın fikirlerini dinledi, ardından onun dayandığı Kur’an âyetlerini ve hadisleri yanlış anladığını gösterdi, ileri sürdüğü delillerin tutarsızlığını ortaya koydu. Şeyhülislâm, Kābız’ın zındıklık suçu işlediğini belirten fetvasını verdi, Kadı Sâdeddin de onu iddiasından vazgeçip Ehl-i sünnet inancına dönmeye davet etti. Ancak Kābız buna yanaşmayınca kadı idamına hükmetti ve boynu vuruldu. Kemalpaşazâde’nin Kābız’ın görüşüne reddiye olarak kaleme aldığı Risâle fî efḍaliyyeti Muḥammed ʿaleyhi’s-selâm adlı eserinde Molla Kabız’ın iddiaları konusunda bazı ipuçları bulunmaktadır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Üzüm, İlyas, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:30, 2005

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun