Mizancı Murat

Mizancı Murat
  • Meslek : Fikir adamı, yazar
  • Doğum : 1854-Dağıstan
  • Ölüm : 15 Nisan 1917-İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Târîh-i Ebü’l-Fârûk, Tarih-i Umumi, Mustasar Tarih-i Umumi, Devr-i Hamidi Asarı, Turfanda mı Yoksa Turfa mı?

Tanzimat’tan sonraki Türk fikir hayatının önde gelen şahsiyetlerinden olan Mizancı Murad, gerek Mekteb-i Mülkiyye’deki hocalığı gerekse Mîzan Gazetesi’ndeki yazılarıyla hürriyet ve meşrutiyet özlemi çeken genç nesle önderlik yapan onlara tarih bilinci kazandırmış bir aksiyon adamıdır. Küçük yaşta Arapça öğrendi. Ruslar’ın baskıları karşısında küçük yaştan beri İstanbul’a gidip halifeye ve İslâm dinine hizmet etme arzusu içinde büyüdü. Bu idealle 1873 yılında İstanbul’a geldi. Jön Türkler’in desteğiyle İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nin başına geçti. Mîzan Gazetesi’ni cemiyetin yayın organı olarak orada çıkarmaya başladı. İttihat ve Terakkî mensupları arasındaki anlaşmazlıkları ortadan kaldırma teşebbüslerinde başarılı olamadı. II. Meşrutiyet’in ilân edilmesiyle Mîzan’ı tekrar çıkarmaya başladı. İktidardaki İttihat ve Terakkî Fırkası’na şiddetle muhalefet edince gazetesi kapatıldı. Daha sonra, 31 Mart Vak‘ası’nın tahrikçileri arasında bulunduğu ileri sürülerek müebbet kalebentlik cezasına çarptırıldı ve Rodos’a sürgüne gönderildi

Hayatı boyunca fikir ve hayallerinin doğruluğuna inandı, bu şuur onda giderek kendi kendini idealleştirme duygusu meydana getirdi. Kendini daima örnek bir idealist olarak gördü, çevresini ve yaşanan olayları kolayca değiştirebileceğini sandı, ancak hep çatışma halinde ve sonunda yalnızlık içinde kaldı. Bir müddet fiilen aralarında bulunmasına, hatta liderliklerini bile yapmasına rağmen rejim meselesinde Jön Türkler’den çok farklı düşünen Mizancı Murad bu konuda daha çok Yeni Osmanlılar’a yaklaştı. Mısır’dayken yayımladığı “Fırkamızın Hatt-ı Hareketi” başlıklı yirmi bir maddelik reform projesi onun diğer Jön Türkler’den ayrılan taraflarını gösterdi. Mizancı Murad, devlet yönetimi için ileri sürdüğü meşveret usulünün şeriatın gerektirdiği bir sistem olduğunu savundu. Ona göre devletin resmî ideolojisi Osmanlılık, kültürel anlamdaki ideolojisi de ittihâd-ı İslâm olmalıydı. Hayatının son yılları tam bir yalnızlık ve sefalet içinde geçen Mizancı Murad Anadoluhisarı’ndaki yalısında öldü ve Anadoluhisarı Mezarlığı’na defnedildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
Kaynakçalar

Uçman, Abdullah, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 30, 2005

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun