Mistisizm

  • Mistisizm : İnsanın akıl yoluyla ulaşamadığı bir yüceliğe, sezgi yoluyla doğrudan ulaşması, onunla herhangi bir aracı olmadan temas kurması

Mistisizm, insanın akıl yoluyla ulaşamadığı bir yüceliğe, sezgi yoluyla doğrudan ulaşması, onunla herhangi bir aracı olmadan temas kurması anlamına gelmektedir. Mistisizmde amaç hakikati bulmak, Tanrı’ya ulaşmak, ruhen tatmin olmak, kurtuluşa ermektir. Bu gayeye ulaşmak için her toplum, her mistik kendi düşüncesi doğrultusunda birtakım prensipler ortaya koyar. Hinduizm, Budizm, Taoizm, Konfüçyanizm gibi Doğu dinleri, Grek-Helenistik mistik dinleri ve felsefeleri, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm gibi semavî dinlerle mistisizmin ifade ediliş biçimleri arasında bir hayli fark bulunur ve aynı zamanda tecrübe ve anlayışta belirgin şekilde birlik görülür. Bir bilgi kaynağı olan ve iç aydınlanmayla elde edilen mistisizmin ortak kodlarının yanı sıra temel bazı ortak özellikleri vardır. Bunların başında gizlilik gelir. Her konu herkese söylenmez. Gizlilik esastır. Mistisizme göre insanın yeryüzündeki varlığının başlıca amacı kendi gerçek varlığını keşfetmektir. Böylece insan ilâhî cevherin bilgisine erişecek, hakikati sınırlı beşerî idrak vasıtalarıyla değil nasılsa öyle tanıyacak ve ezelî hayat, kurtuluş, aydınlanma gibi çeşitli isimlerle anılan var oluş durumlarına erişecektir.

Grekçe “sır” anlamına gelen musterion kelimesinden türetilen mistisizm Eleusis ve Dionysos kültlerinde temsil edilen sırların musteria terimiyle ifade edilmesi sonucunda oluştu.  Grekçe’de “susmak, suskun kalmak” mânasındaki muein kelimesinin de Grek mistik ibadet şekillerinde intisap törenlerinin gizliliğine işaret ettiği düşünülmektedir.  Bunun yanı sıra Batı dillerinde mistisizm terimi kullanılarak doğrudan doğruya İslâm tasavvufu hakkında çok sayıda çalışma yapıldı. İslâm mistisizmi hakkında özellikle şarkiyatçı bakış açısına sahip olanlar, tasavvufun İslâm dışı kaynaklardan etkilendiği şeklindeki açıklamaları sık sık gündeme getirildi. Ancak mesele şarkiyatçılar açısından tam bir sonuca ulaştırılamadı, var sayılan dış kaynağın Hristiyanlık, gnostisizm, Fars ve Hint mistisizmi yahut Yeni Eflâtunculuk’tan hangisinin olduğu konusunda bir uzlaşma sağlanamadı. Mistisizm, felsefenin özellikle günümüzde yoğunlukla ilgi alanını oluşturan doktrinlerdendir. Varlık, bilgi ve değer alanlarında felsefe mistisizmi sorgulamış, problematik yönlerini tartışmaya açmıştır

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Çelepi, Mehmet Surur, Türk Mistisizm Geleneğinde Yunus Emre’nin Sırra Ermesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, Cilt:17, Sayı:38, 2016

Kutluer, İlhan, Türk İslâm Ansiklopedisi cilt:30, 2005

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun