Mirsaid Sultangaliyev

Mirsaid Sultangaliyev
  • Kişiliği : Milli sosyalizmin fikir babası, Bolşevik İhtilali'nin öncü isimlerinden
  • Doğum : 1892 - Başkırdistan, Rusya
  • Ölüm : 1940 - Rusya

1917 İhtilali’nin en önemli dört isminden biri ve ulusal komünizmin fikir babası olan Türk düşünce ve siyaset adamı Mirsaid Sultangaliyev, günümüzde Özerk Başkırdistan’ın Sterlitamak bölgesinde dünyaya geldi. Ailesiyle birlikte Başkırdistan’ın değişik bölgelerinde bulunmasının ardından Kırmıskali köyüne yerleşti ve ilköğrenimini burada tamamladı. 1911 yılında Tatar Pedagoji Enstitüsü’nden mezun olduktan sonra öğretmenliğe başladı ve çeşitli köylerde 2 yıl boyunca bu görevi icra etti. Öğretmenlik görevinden istifa eden Galiyev, Ufa’da bir kütüphanede çalışmaya başladı ve burada Rus edebiyatı klasiklerini Tatarca ve Başkırtça’ya tercüme etti. Aynı şehirde yayımlanan Ufimskiy Vestnik adlı gazetede devrim üzerine düşüncelerini açıklamaya başladı. Bolşevik İhtilali’ne giden süreçte Bütün Rusya Müslüman Hareketi’nin sol kanadında yer alan Galiyev, Müslüman Kongresi Yürütme Komitesi sekreterliği için Moskova’ya davet edildi ve sekreterlik görevine getirildi. Burada Komünist Parti saflarında hızla yükselerek önemli mevkilere erişti.

Bolşevik İhtilali’nin gerçekleşmesinin ardından 1919 ve 1920 yılında İdil-Ural Cumhuriyeti kurma projesi Lenin tarafından şovenist eğilimler taşıdığı gerekçesiyle reddedildi. Süreç içerisinde Moskova’daki Bolşevik liderleriyle arası açılan Galiyev, bu dönemde Moskova’da Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi’nde hocalık görevini icra etti. Bolşeviklerin İslam ve din karşıtı çalışmalarını süreç içerisinde sert dille eleştiren Galiyev’in arası Stalin ile oldukça gerginleşti. Burjuva milliyetçisi olmak ve Türkiye ile İran gibi ülkelerle Sovyetlerin milletler politikasına karşı faaliyette bulunduğu gerekçesiyle tutuklansa da devrime katkılarından dolayı serbest bırakıldı ancak Troçkist olmakla suçlandığı için tekrardan tutuklandı. Tarihi olayları değerlendirirken Marksizm’i temel alan materyalist diyalektik bakış açısını ön plana çıkartmaktadır. Bununla birlikte onun görüşlerinde Türkçülük ve Turancılık hareketlerinin tesiri açıkça görülmektedir. Marksizm’e getirdiği yeni yorumla Rus komünistlerden ayrıldı ve evrensel gerçeklikten ziyade milletlerin kendilerine has şartlarının uygulamasından yana oldu. Türkiye ile yakın ilişkilerde bulunan Galiyev'in Türkiye Komünist Partisi'nin kurucusu Mustafa Suphi ile de yakın irtibatı bulunuyordu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Azmi Özcan, Mir Said Sultan Galiyev, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2005 cilt.30, sf.130-132

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun