Mihrişah Valide Sultan Külliyesi

Mihrişah Valide Sultan Külliyesi
  • Önem : İstanbul'da XVIII. yüzyılın sonunda yapılan külliye.
  • Yer : Eyüp

Türbe, hazîre, imaret (aşhane), mektep, sebil ve çeşmelerden oluşan külliye, Sultan III. Selim’in annesi Mihrişah Vâlide Sultan tarafından 1792-1796 yıllarında Mehmed Ârif Ağa ve Ahmed Nûrullah Ağa’nın başmimarlıkları sırasında inşa ettirildi. Bina emini Anadolu kazaskerlerinden Kavafzâde Mehmed Emin Efendi idi. Külliyenin barok özelliklere sahip mermer cephesi türbe, taçkapılar, yuvarlak kemerli madenî şebekeli pencereler, sebil ve çeşmelerle şekillendi. Türbe üç bölümlü, revaklı bir girişe sahipti. Ortasını bir kubbenin, iki yanını tonozların örttüğü bu bölümün iç yüzeyleri kalem işleriyle bezendi. Türbenin içindeki on iki adet sütun yapının iç köşelerindeki geçişleri yumuşatır. Türbenin avlusu zamanla XVIII. yüzyıl sonu ile XIX ve XX. yüzyıllara ait mezarların bulunduğu bir hazîreye dönüştü. Avlunun doğusunda âbidevî bir kapı ile ulaşılan, içleri kalem işi bezeli, sekiz adet, kubbeli bir revakla bunun arkasında aynalı tonoz örtülü birimler yer alır. Revak kubbelerinin sonuna kitâbesiz bir çeşme yerleştirildi.

İmaret avlusuna giriş kilit taşı stilize istiridye kabuğu motifli, pembe-beyaz mermerden, yuvarlak kemerli bir kapı ile sağlanır. İmaretin bitişiğindeki cephe üzerinde yer alan ve iki yanındaki çeşmeleri örten geniş saçaklı gövdesi beş dalgalı yüze bölünmüş sebil barok üslûbunun âbidevî örneklerinden biridir. Mihrişah Vâlide Sultan Türbesi’nin tam karşısında bulunan Sıbyan mektebi “L” planlı, çift meyilli çatılı, almaşık duvar örgülü bir yapıdır. Etrafı inşasından yaklaşık otuz yıl sonra mezarlık haline geldi. Mihrişah Vâlide Sultan Kütüphanesi’nin külliye ile bir ilgisi yoktur. Mihrişah Vâlide Sultan ve kethüdâsı Atâullah Efendi’nin vakfı olan kitaplar önce Eyüp Sultan Camii içinde sol taraftaki iki dolapta muhafaza edildi. Zamanla genişleyen kütüphane 1924’te Hüsrev Paşa Kütüphanesi’ne, 1957’de Süleymaniye Kütüphanesi’ne nakledildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Parlak, Sevgi, Mihrişah Valide Sultan Külliyesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi,  2005, c.30, sf. 42-44

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun