Merkezi Antlaşma Teşkilatı(CENTO)

  • Önem : Bağdat Paktı’nın devamı olarak kurulan bölgesel savunma ve ekonomik iş birliği ittifakı
  • Tarih : 1959

Soğuk savaş dönemi şartlarında doğan ve işlevini tamamladığı için daha sonra kapatılan bölgesel savunma iş birliği teşkilâtlarından biriolan Merkezi Antlaşma Teşkilatı II. Dünya Savaşı’nın ardından Sovyetler Birliği’nin yayılmacı tutumuna karşı Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilen güvenlik kuşağı oluşturma politikasına uygun biçimde hayata geçirildi. Pakistan, İngiltere, İran, Irak, Türkiye arasında kurulan ve başlıca amacı Sovyetler Birliği’nin Ortadoğu’ya yayılmasını önlemek olan Bağdat Paktı, Avrupa’daki NATO ve Güneydoğu Asya’daki SEATO ile beraber Sovyetler Birliği’ne karşı Kuzey Atlantik’ten Endonezya’ya kadar uzanan geniş bir güvenlik kuşağı oluşturuyordu. Irak’ın 14 Temmuz 1958 darbesinden sonra 24 Mart 1959 tarihinde ittifaktan ayrıldığını açıklaması üzerine diğer üyeler teşkilâtın adını, NATO ve SEATO bölgeleri arasında yer almasından dolayı Merkezî Antlaşma Teşkilâtı (Central Treaty Organization [CENTO]) olarak değiştirmeyi ve sekreteryasını da Ankara’ya nakletmeyi kararlaştırdılar. Böylece teşkilât Bağdat Paktı’nın Irak’sız devamı niteliğinde ortaya çıktı.

Yaklaşık on yıl varlığını sürdüren Merkezî Antlaşma Teşkilâtı, üye ülkelerin karşılaştığı çeşitli bölgesel sorunların çözümünde rol oynamak istemişse de fazla bir katkıda bulunamadı.  1965-1971 yılları arasında üye ülkelerin ekonomi, ulaştırma, alt yapı yatırımları, eğitim, bankacılık, sağlık, finansman, tarım, hayvancılık, teknik iş birliği, turizm, ticaret ve sanayi gibi alanlarda politikalarını birbirine yaklaştırmaya, ortak politikalar ve çözümler oluşturmaya gayret gösteren teşkilâtın nisbeten daha başarılı olduğu söylenebilir.  O yıllarda hazırlanan bir ekonomik kalkınma programı dahilinde Türkiye, İran ve Pakistan arasında özellikle kara ve demiryolu ulaşımı ile haberleşme alanlarında çeşitli projeler uygulamaya konuldu, bunlardan Türkiye-İran-Pakistan demiryolu ve karayolu bağlantılarının iyileştirilmesi, Trabzon ve İskenderun limanlarında kapasite arttırılması ve Karaçi-Kirman, Lasbela-Benderabbas karayolu projelerinin hayata geçirilmesi gibi bazıları başarılmış, ayrıca İslâmâbâd, Tahran ve Ankara’yı birbirine bağlayan dâimî nitelikte bir askerî haberleşme sistemi kuruldu. Teşkilâtın üye ülkelerin siyasî meselelerinin çözümünde etkili olamaması kendisine duyulan güveni tartışılır hale getirdi. Dünya genelinde giderek hız kazanan yumuşama ve silâhsızlanma hareketinin bölgesel ittifakların etkinliğinin azalmasına yol açması gibi sebepler Merkezî Antlaşma Teşkilâtı’na duyulan ihtiyacı ortadan kaldırdı.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Dursun, Davud, Merkezi Antlaşma Teşkilatı, Türkiye diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 29, 2004

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun