Mengüçlü Beyliği

  • Kurucusu : Mengücük Gazi
  • Tarih : XI-XIII. Yüzyıllarda
  • Yer : Erzincan, Kemah, Divriği ve Karahisar

Selçuklular devrinde yaşamış bir Türk hânedanı olan Mengücekliler hakkında tarihte kendilerinden pek az bahsedilir. Mengücekliler Erzincan, Kemah, Divriği ve Karahisar şehirleriyle yetindi, bunlara yenilerini katma gayesini taşımadı. Buna karşılık Mengücekliler ülkelerinin imarına çalıştı, her biri birer sanat âbidesi olan eserler meydana getirdi, âlim ve şairleri himaye etti. XIII. yüzyılda Divriği’den Mısır’a giderek Memlük sultanları katında büyük itibar elde eden Mustafa oğlu Muhammed adlı âlim Salur boyundandı. Mengücek Gazi, Sultan Alparslan’ın Artuk, Saltuk, Dânişmend gibi beylerinden biri olup Malazgirt zaferinden sonra Erzincan, Kemah ve Kögonya şehirlerini fethetti. Selçuklu tarihçisi İbn Bîbî, Mengücek’i gazi unvanı ile zikrederek onun Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu I. Süleyman Şah’ın emîrlerinden olduğunu söyledi. Mengücek Gazi Kemah ve diğer yerleri fethettikten sonra bir savaşta şehid düştü. Cesur ve akıllı bir bey olan Mengücük Gazi bazen tek başına, bazen de Dânişmend Gazi ile birlikte Rumlar’a ve Gürcüler’e karşı gazâlar yaptı.

Mengücekli hânedanının en tanınmış beyi Fahreddin Behram Şah’dı. Kaynaklarda melik unvanı ile anılan üçüncü Erzincan beyi olan Fahreddin Behram Şah akıllı, dürüst, ahlâk sahibi, âdil, şefkatli ve cömert bir hükümdar olarak tanındı, bundan dolayı kendisine her yerde saygı gösterildi. Fahreddin Behram Şah’ın altmış bir yıl süren meliklik devrinde Mengücekli ülkesinin geniş ölçüde imar gördü ve halkın refah seviyesi oldukça yükseldi. Erzincan, Melik Fahreddin Behram Şah’tan itibaren önemli bir şehir haline geldi. Bu husus, Behram Şah’ın himmet ve gayretiyle Erzincan’da başlayan ilim ve kültür faaliyetlerinin neticesiydi. Fahreddin Behram Şah’tan sonra Erzincan tahtına oğlu Alâeddin Dâvud Şah geçti. O da babası ve kardeşi Kemah hâkimi Selçuk gibi şah unvanını taşıdı. Dâvud Şah beylerinden birkaçını öldürttü, bazılarını da hapsetti. Divriği kolunun ilk beyi ise Mengücük Gazi’nin torunu Süleyman’dı. Süleyman’ın adı sadece kitâbelerde görüldü. İlk Mengücek beylerinin oturduğu Kemah’ta birbirine yakın, çoğu yıkıntı halinde, kitâbesiz veya kitâbesi ele geçmemiş birçok türbe bulunur. Bunların Mengücekli beylerine ait olduğu ve bu mevkinin onların aile mezarlığını teşkil ettiği anlaşılır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sümer, Faruk, Mengücüklüler, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2004, c.29, sf.138-142

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun