Mehmet Hayrullah Tâcettin Yalım

  • Meslek : Rifâî şeyhi, dinî eserler bestekârı ve şair
  • Doğum : 16 Kasım 1885 - İstanbul
  • Ölüm : 7 Ekim 1954 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Zübdetü’l-ahlâk, Ramazân-ı Şerîf’e Mahsus Mecmûa-i İlâhiyyât, Güldeste-i Dervîşân, Gülgonca-i Âşıkān

İstanbul Üsküdar’da doğan Mehmet Hayrullah, Kurban Nasuh Rifâî Tekkesi şeyhi Nûriefendizâde Tevfik Efendi’nin oğlu olması sebebiyle “Şeyhoğlu” diye de tanınır. Üsküdar’da başladığı öğrenimini Ravza-i Terakkî Mektebi, Toptaşı Askerî Rüşdiyesi ve Üsküdar Mülkî İdâdîsi’nde devam ettirerek idâdîden mezun oldu. 1899’da Rüsûmat Emaneti Muhâsebe-i Tahrîrât Kalemi’nde göreve başladı. Rifâîzâde Seyyid İbrâhim Efendi’ye intisap etti ve 1904’te seyrüsülûkünü tamamlayarak Rifâî hilâfeti aldı; taç ve hırka giydi. 1899’da babasının vefatı üzerine aynı yıl Meclis-i Meşâyih tarafından Kurban Nasuh Rifâî Tekkesi şeyhliğine vekâleten getirilmesinin ardından imtihanla bu tekkeye şeyh tayin edildi, tekkenin imâmet ve hitâbetiyle de görevlendirildi, bu vazifeleri tekkelerin kapatılmasına kadar devam etti. Ahmediye ve Süleyman Paşa camilerindeki derslerine devam ettiği Hoca Sâlih Nâzım Efendi’den icâzet alan Mehmet Hayrullah, Hoca Hicrî Efendi’den Farsça, Zarîfî Ahmed ve Üsküdarlı şair Talat beylerden aruz ve edebiyat dersleri aldı. Hayrullah Efendi sonraları Rüsûmat Dairesi’nden Defter-i Hâkānî’ye geçti ve Defterhâne Kuyûd-ı Kadîme Kalemi’nden emekliye ayrıldı. Kendi mezun olduğu Ravza-i Terakkî Mektebi’nde ve Üsküdar’daki bazı okullarda yıllarca muallimlik yaptı.

Şiirleri, ahlâk ve tasavvufa dair eserleri, dinî besteleriyle de bilinen Mehmet Hayrullah tarih, edebiyat ve mûsikide geniş bilgi sahibiydi. Şiirlerinde “Tâcî” mahlasını kullandı, bahar aylarında bahâriyyeler ve nevrûziyyeler yazıp dostlarına dağıtmak âdetiydi. Dinî mûsikideki asıl hocası Malak Hâfız lakabıyla tanınan Debbâğlar Mescidi imamı ve zâkirbaşı Hüseyin Efendi’dir. Ayrıca Bedevî şeyhi Ali Baba’dan mevlid meşketti ve bu hususta kendini yetiştirerek tekke mûsikisinin önde gelenleri arasında yer aldı. Kendi güftelerine yaptığı dinî bestelerinin yanı sıra bazı şiirleri ilâhi ve şarkı formlarında bestelendi. Nezaketi, hoş sohbeti ve nüktedanlığı ile tanınan Hayrullah Tâcettin Efendi eski temaşa sanatıyla da ilgilendi, meşhur tulûat sanatçısı İsmâil Dümbüllü ile karşı karşıya pîşekâr oynadı. Tulûat tiyatroları için bir piyes yazdığı da söylenir.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özcan, Nuri, Mehmet Hayrullah Tâcettin Yalım, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, Cilt. 43, sf. 305-306

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun