Mehmet Emin Erişirgil

Mehmet Emin Erişirgil
  • Meslek : Felsefeci, eğitimci ve siyaset adamı
  • Doğum : 1891-İstanbul
  • Ölüm : 7 Şubat 1965- Ankara
  • Başlıca Eserleri : Yeni Ma‘lûmât-ı Medeniyye ve Kānûniyye, Devr-i İntibâh Felsefesi ve Feylesofları, Târîh-i Felsefe Notları: Kurûn-ı Cedîde Felsefesinden Descartes ve Kartezyenler, Wilhelm Leibniz, Kant ve Felsefesi, Yurt Bilgisi, Kant’tan Parçalar, Filozofiye Başlangıç

Siyaset ve felsefe alanında adını duyurmuş olan Mehmet Emin Erişirgil Niğdeli bir ailenin çocuğu olarak İstanbul’da dünyaya geldi. Mercan İdâdîsi’nde okudu. 1911’de Mülkiye Mektebi’nden mezun oldu. Mezun olmasının hemen ardından Mehmed Âkif Ersoy’un yanında müsevvit olarak çalışmaya başladı. İstanbul Sultânîsi ma‘lûmât-ı medeniyye, hukūkıyye ve iktisâdiyye hocalığına getirilen Erişirgil felsefe ders programlarının içeriğini hazırladı. Felsefe ve psikoloji muallimliğine nakledilen Erişirgil, Türkiye’de liseler düzeyinde ilk felsefe dersi hocası oldu. Pek çok çeşitli okul ve kurumda müdürlük vazifesi üstlenen Erişirgil, mütareke döneminde Edebiyat Fakültesi’nde de müdürlük yaptı. Son Meclis-i Meb‘ûsan’da Niğde milletvekili seçildi. Millî Talim ve Terbiye Dairesi’nin ilk başkanı olan Erişirgil Latin alfabesine geçişin alt yapısını hazırlamakla görevlendirildi. Maarif Vekâleti müsteşarlığına ardından İstanbul Maarif müdürlüğüne ve bunun yanında İstanbul Lisesi felsefe öğretmenliğine tayin edildi. Mekteb-i Mülkiyye müdürlüğündeyken sosyolojik-ekonomik doktrinler tarihi profesörlüğü ne getirilen Erişirgil akademik hayatında da pek çok mevkide çeşitli görevler yürüttü. Zonguldak milletvekili seçilmesinin ardından akademiden uzaklaşan Erişirgil İçişleri bakanlığı ve Gümrük ve Tekel Bakanlığı görevlerinde bulundu. 1950 seçimlerinin ardından siyaseti bıraktı. Bir süre Türkiye İş Bankası’nca kurulan yayın şirketinde müdür muavinliği yaptı. Bu görevden sonra ise Ankara’da vefat etti.

Felsefi bir akım olan Bergsonculuğun önde gelen savunucuları arasında yer alan Erişirgil pragmatist bir bakış açısına sahipti. Felsefe alanında, yürüttüğü görevler ve kaleme aldığı eserler ile önemli bir isim olan Erişirgil siyasal ve entelektüel açıdan oldukça hareketli geçen hayatı boyunca Türkiye’de bir felsefe kültürünün oluşması ve yaygınlaşması hususunda önemli adımlar attı ve yoğun çaba sarf etti. Erişirgil felsefe alanındaki özel çalışmaları doğrultusunda Türkçede felsefi düşünce şeklini yerleştirmeye çalıştı. Verdiği derslerle, kitap ve makaleleriyle hem Türkçe bir felsefe literatürünün oluşmasına hem de Türkçe’nin felsefe dili olarak gelişimine önemli katkılarda bulundu. Felsefenin insan zihninin gelmesi için mevcut önemini her fırastta dile getiren Erişirgil felsefenin ezelî-ebedî “sorular bütünü” olduğunu söyledi. Hayatı boyunca felsefi bakışında pragmatist tavrını sürdüren Erişirgil felsefe dahil olmak üzere tüm disiplinlerin bir arada gözlemlenebildiği ve hayatta pratiğe dönüştürülebildiği bir amaca sahipti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kaya, M. Cüneyt, Mehmet Emin Erişirgil, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, c. Ek-1, sf.417-418

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun