Mehmed Şerafeddin Yaltkaya

  • Önem : Din âlimi, Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci Diyanet İşleri Başkanı.
  • Doğum : 17 Kasım 1880 - İstanbul
  • Ölüm : 23 Nisan 1947 - Ankara
  • Ebeveynler : Hâfız Mehmed Ârif Efendi, Atiye Hanım
  • Başlıca Eserleri : İbn-i Esîrler ve Meşâhîr-i Ulemâ, Meşâhîr-i Mühendisîn-i Arabdan Benî Mûsâ’nın Terceme-i Halleri: Bazı Ameliyyât-ı Mahsûsaları, Târîh-i Kur’ân-ı Kerîm, Kelâm Tarihi, Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin, İlâhiyat, İbn Seb’în-el-Kelâm ale’l-Mesâili’s-Sıkıl

İstanbul Kocamustafapaşa’da doğan Yaltkaya, Dârülmuallimîn’den mezun oldu. Kastamonulu Süleyman Efendi, Trabzonlu Hüsnü Efendi ve Arapkirli Hüseyin Avni Efendi’den medrese tahsili görerek icâzet aldı. Manastırlı İsmâil Hakkı Efendi, Şirvanlı Mehmed Hâlis Efendi ve İsmail Saib Efendi’den dersler aldı. Türkçe, Arapça ve Farsça’nın yanında Fransızca’ya da âşinaydı. Katiplik ve başmuallimlik yaptıktan sonra ruûs imtihanını verince Beyazıt Camii’nde derse çıktı. Medrese ıslahatı çalışmalarına katıldı. Gelenbevî, Dârüşşafaka, Vefa liseleri ve Kandilli Kız Lisesi’nde ders verdi. Dârülfünun İlâhiyat Fakültesi’nde kelâm tarihi, İslâm dini ve felsefesi müderrisliği yaptı, fakülte dergisinde tercüme ve telif makaleler yazdı. Üniversite reformuyla İlâhiyat Fakültesi kapatılınca ordinaryüs profesör unvanıyla İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde kurulan İslâm Tetkikleri Enstitüsü müdürlüğüne getirildi. 19 Kasım 1938’de imam olarak Mustafa Kemal Paşa’nın cenaze namazını kıldırdı. Diyanet İşleri reisliği görevi sırasında vefat ederek Cebeci Asrî Mezarlığı’na defnedildi.

Şerefettin Yaltkaya, hem medrese hem mektep eğitimi alarak yetişen önemli hocalardan biridir. Çalışmaları Arap edebiyatı ve kelâm-felsefe alanlarında yoğunlaşsa da tasavvuf, Türk düşüncesi tarihi ve ilmiye sınıfı-medreseler tarihi ile de ilgilendi. Ayrıca Şeyh Bedreddin, Molla Lutfi, İbn Sînâ, İbn Seb‘în, İslâm tıp tarihi ve medreseler gibi önemli kişi ve konulara dair ilk dikkatli ve ayrıntılı araştırmaları yapanlardan biri olarak haklı bir şöhrete kavuştu. Yaltkaya’nın Diyanet İşleri Başkanlığı Türkiye’nin II. Dünya Savaşı sonrası şartlara uyarlandığı bir döneme rastlamasına rağmen kendisinin siyasete yatkın olmayan mizacı ile yaşlılık ve hastalıkları nedeniyle pek aktif sayılmaz. Bununla beraber II. Meşrutiyet’ten itibaren giderek kuvvetlenen milliyetçi temayüllere ve Cumhuriyet’in açık veya örtülü taleplerine paralel bazı araştırmalar ve tercümeler yaptı. 1932’de kararlı bir siyasî hareket şeklinde yeniden ortaya çıkan Türkçe ibadet tartışmalarında yumuşak ve esas itibariyle uyumlu bir tavır takındı, bu meyanda kırk altı sûrenin Türkçe tercümesini yaptı, ayrıca Kur’an’ın Türkçe tercümesinin namazda okunabileceğine dair bir metin yazdı. Kendisini yakından tanıyan Hilmi Ziya Ülken’in onu “sarıklı bir Türkçü, uyanık ve milliyetçi bir bilgin” diye nitelemesi bu çabalarıyla ilgilidir. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kara, İsmail, Mehmet Şerefettin Yaltkaya, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, Cilt: 43, syf: 308-310

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun