Mehmed Emin Zeki

Mehmed Emin Zeki
  • Meslek : Iraklı devlet adamı, asker ve tarihçi
  • Doğum : Şubat 1880 - Süleymaniye, Irak
  • Ölüm : 1948 - Süleymaniye, Irak
  • Başlıca Eserleri : Ḫulâṣeyekî Târîḫê Kürd u Kürdistân, Meşâhîrê Kürd u Kürdistân, Târîḫê Süleymânî ve Vülâtî, Dû Tekalâyê Bêsûd, Muḥâsebeî Niyâbet, Osmanlı Ordusu, Osmanlı Esfârı Hakkında Tedkîkat, Irakı Nasıl Kaybettik, Irak Seferi ve Hatalarımız, Selmân-ı Pâk Meydan Muha

Eğitim hayatında oldukça zeki bir öğrenci olduğu için “Zekî” lakabıyla anılan Mehmed Emin Bey, askerî rüşdiyenin ardından eğitimine İstanbul’daki Harbiye Mektebi’nde devam etti. Yüzbaşı rütbesiyle Harp Akademisi’ni birincilikle tamamladı. Emlâk-i Seniyye İdaresi’nde mühendis olarak görev yaptı. II. Meşrutiyet’in ilânından sonra Edirne’deki İkinci Ordu’ya tayini edildi. İstanbul’a döndüğünde Harita Komisyonu’na seçilerek İstanbul ve çevresinin haritasının hazırlanmasında görev aldı. Kafkasya’da Türkiye-Rusya sınır komisyonunda çalıştı. Balkan savaşı başlayınca kendi isteğiyle Çatalca cephesine erkânıharp olarak atandı. I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine İstanbul’a gelerek Birinci Ordu’da görevlendirildi ve rütbesi binbaşılığa yükseltildi. Selmânipâk, Dolapça, Şeyh Said, Gelâl, Küveyt ve Kûtül‘amâre çevresinde meydana gelen savaşlara katıldı. Kafkas cephesindeki Üçüncü Ordu’da erkânıharp başkan muavini olarak bu cephede de savaştı. İstanbul’da Erkânıharp Dairesi Başkanlığı Harp Tarihi Şubesi başkan muavinliğine tayin edilen Zeki Bey Irak’a dönünceye kadar bu görevi sürdürdü. Bir süre sonra Süleymaniye’de mebus olan Zeki Bey, meclis başkanvekilliği ve askerî komisyon başkanlığı görevlerini yürüttü. Irak krallık yönetiminde kurulan yaklaşık otuz hükümetin çoğunda bakan olarak görev yaptı.

Asker olarak birçok cephede savaşan Zeki Bey bu görevinin dışında tarihçi kişiliğiyle de ön plana çıktı. Irak cephesinde görevli olduğu dönemde birçok madalya ve nişanla ödüllendirilen Zekî Bey, Irak cephesinde yaşanan savaşlara ilişkin eserler yazdı. Tanin, Tasvîr-i Efkâr, Vakit, Gelâvêj, Jîn, Bangî Kurdistân, Jiyâneve, Jiyân gibi gazete ve dergilerde yazıları yayımlandı. Zeki Bey Osmanlı askeri tarihi üzerine yazdığı eserlerin yanı sıra modern dönemin Kürt tarihi ile ilgili ilmi üslupta ilk eserin müellifi olarak ün kazandı. Kürt diline, tarihine ve kültürüne önemli hizmetlerde bulundu. Kürt Terakkî Kulübü isimli derneğin kurucuları arasında yer alan Zeki Bey aynı derneğin başkanlığı görevinde de bulundu.  Kürtçe, Türkçe, Arapça, Farsça, İngilizce, Fransızca ve Rusça dillerini bilen Zekî Bey şiir, hat ve resim sanatlarıyla da ilgilendi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özel, Ahmet, Mehmed Emin Zeki Bey, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016,Cilt: EK-2, sf: 222-225

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun