Mehmed Emin Ali Paşa

  • Görev : Osmanlı sadrazamı
  • Doğum : 1814 - İstanbul
  • Ölüm : 7 Eylül 1871 - İstanbul

Ali Paşa memleket dâhilinde nüfuz sahibi, Abdülaziz üzerinde son derece tesirli, Bâbıâli’nin şeref ve haysiyetinin korunmasına dikkat eden, Avrupa’da da tanınmış bir devlet adamıydı. Dîvân-ı Hümâyun Kalemi’ne girdikten sonra buradaki âdete uygun olarak kendisine, boyunun kısalığından veya güzel tavrı ve kabiliyetinden dolayı “Âlî” mahlası verildi. Daha sonra bu mahlas ile şöhret buldu. Kırım Savaşı sonunda Paris’te toplanan konferansta Osmanlı Devleti’ni temsil etti ve Paris Barış Antlaşması’nı imzaladı. Gerek bu münasebetle ilân edilen Islahat Fermanı sebebiyle, gerekse konferansta devletin menfaatlerini yeterince müdafaa edemediği ithamlarıyla, özellikle Reşid Paşa tarafından ağır tenkitlere uğradı ve azledildi, yerine Reşid Paşa getirildi. Girit İsyanı’nın bastırılması için askerî harekâta girişildi. İsyanın Fransa ve Rusya tarafından desteklenmesi bastırılmasını güçleştirdi. Hatta Ali Paşa bizzat adaya giderek isyana son vermeye çalıştı. Yabancı güçlerin destek ve müdahalelerine son vermek maksadıyla ada halkına yeni ve geniş imtiyazlarla bir çeşit muhtariyet verdi. Ancak kendisinin gerek Girit’teki gerekse Sırbistan’daki tâvizkâr politikası, aleyhinde çok söz söylenmesine yol açtı.

Ziyâ Paşa ve Ali Suâvi gibi muhalifleri tarafından ağır şekilde tenkit edilen Ali Paşa dış politikada uzlaşmacı bir yol tutulması gerektiğine inandı, iç politikada da tanzimat ve ıslahat düşüncesine uygun bir politika takip etmek istedi. Ancak böyle bir işi yürütebilecek sağlam bir kadro kurmaktaki menfi tutumu ve tedbirsizliği, işlerin birkaç kişinin omuzlarına ve nihayet Fuad Paşa’nın ölümünden sonra kendi üzerine kalması gibi tehlikeli bir durumun ortaya çıkmasına yol açtı. Dış politikada İngiliz siyasetinden ayrılmayan Reşid Paşa’nın aksine Ali Paşa Fransız politikası taraftarı idi. Devletin dış siyasette mâruz kaldığı vahim gelişmeler, iç meselelerin büyüklüğü ve karmaşıklığı, malî sıkıntının artması, dış malî ve siyasî kontrolün ağırlığı, siyasî muhalefetin bizzat padişahın şahsında da gözlenen tenkit ve engellemeleri ve nihayet kendisinin tek adam olma arzusu, Ali Paşa’nın siyasî hayatının değerlendirilmesini çok tartışmalı bir hale getirdi. Vefatının ardından Süleymaniye Camii hazîresine defnedildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Beydilli, Kemal, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 2, 1989

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun