Meddah

Meddah
  • Öncüleri : Hassan b. Sabit, Suheyb-i Rumi
  • Aksesuarlar : Makrebe, değnek, iskemle, mendil

Meddahlık, taklit ve canlandırmalarla dinleyiciyi eğlendirmek amacıyla öykü anlatma sanatı olarak tanımlanabilir. Öz itibariyle "metheden, çok öven" anlamına gelen meddahlık, günümüze ulaşan kaynaklardan edinilen bilgilere göre İslami kaynaklı olup, ilk defa Hassan b. Sabit’in Hz. Peygamber’i şiirleriyle överek başlattığı kanaati yaygındır. Evliya Çelebi ise bunun aksi ifadelerde bulunarak meddahların piri Peygamberi öven Suheyb-i Rumi’dir der. Türk geleneğinde de yaygın olarak görülen meddahlığın, Türklerin Müslümanlığı kabul etmesinden önce de gerek Şamanlığın gerekse toplum yapısının etkisiyle hikâye anlatan halk hikâyecilerinin bulunduğu bilinmektedir. Özellikle göçebe Türk obalarında hikâye anlatanlara önce baksı, daha sonra da ozan denilmiştir.

Türk meddahları Arap meddahlarından farklı olup, Arapların aksine günlük konuları gerçekçi bir biçimde ele alırlardı. Bu da Türk meddahlığının Arap etkisinden çok kendi toplumunun kültür birikimiyle geliştiği görüşünü desteklemektedir. Selçuklu sarayında ve orduda Farsça kasideler ve gazeller yazan şairler dışında birtakım azanların hikâye anlattıkları ve şiir okudukları Bizans ve Doğu kaynaklı belgelerden öğrenilmektedir. Osmanlı sarayında da başlangıçtan itibaren bulunduğu bilinen ozanlar, nedimler ve oyuncular Türk meddahlığının gelişimine öncü olmuşlardır. 14. yüzyılın sonlarında Yıldırım Bayezid döneminde taklitleri ve zekâsıyla padişahı güldüren Kör Hasan, bu padişahın sarayında yetişen Ahmedi, bilinen en eski meddah hikâyelerinden olan Varaka ve Gülşah'ın yazarı Yusufi, 1362’de kaleme aldığı Ebu Müslim Hikayeleri'ni Yıldırım Bayezid'e ithaf eden Kastamonulu Hacı Sâdi en meşhur meddahlardandır. Tabi ilerleyen süreçlerde, özellikle de 14. ve 19. yüzyıllar arasında meddahların sayısı ve toplumdaki fonksiyonları giderek artmıştır. 19. yüzyılda ise meddahların hikâye anlatma dışında orta oyununda ve Karagöz oyununda ustalaştı. Süreç içerisinde değişen meddahın aksesuarları makreme ile değnek haline dönüştü ancak Kaşifi'ye göre ise meddahın özel eşyaları arsında en başta iskemle gelir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özdemir Nutku, Meddah, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2003, cilt.28, sf.293-294

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun