Mama Hatun Kümbeti

Mama Hatun Kümbeti
  • Yer : Erzincan, Tercan
  • Yapılış Tarihi : 12. yüzyıl sonu 13. yüzyıl başı

Erzincan’ın Tercan ilçesinde 12. yüzyılın sonları ile 13. yüzyılın başlarında inşa edilen Mama Hatun Külliyesi civarında yer alan kümbet Anadolu’nun en sıra dışı yapıları arasında yer alıyor. Erzurum ve çevresinde hüküm süren Saltuklu Beyliği’nin başına 1191 yılında geçen II. İzzeddin Saltuk’un kızı Mama Hatun tarafından Erzurum-Erzincan kervan yolu üzerinde yapılan kümbet, dilimli bir gövde ve külaha sahiptir. Daha sonra nasıl ve ne kadar yaşadığı bilinmeyen Mama Hatun, hayatının son dönemlerini Tercan’da geçirdi ve öldükten sonra buradaki türbeye defnedildi. Yaklaşık 13. yüzyılın başına tarihlendirilen külliyenin kümbetinin mimarı üzerindeki kitabeden anlaşıldığına göre mimarı Ahlatlı Ebü’n-Nemâ b. Mufaddal’dır. Bu abidevi mezar yapısı birbirinden farklı iki kısımdan, kümbetten ve çevre duvarından meydana gelmektedir.

Temelde kare olan sekizgen planlı bir kaide üzerinde yükselen kümbetin içinde mumyalık mevcuttur. Kümbetin kapısı da aynı cephede ve yerden bir metre kadar yüksekte bulunmaktadır. Yapının gövdesi sekiz dışbükey dilim biçiminde şekillenmektedir ve konik külah da buna uygun olarak sekiz dilim şeklinde konumlanmaktadır. Kümbeti çevreleyen dış duvarın dış yüzü düz ve bezemesiz olarak düzenlenmiş ve yalnız güneybatı yönünde bir kapı boşluğu konulmuştur. Duvarın iç yüzünde yan yana dizilmiş 11 niş, beşik tonozla örtülüdür. Beş niş içinde ise sandukalar bulunmaktadır. Avlunun döşemesi de taşla kaplıdır. İstisnai planı nedeniyle bazı sanat tarihçilerinin Doğu Anadolu ve Kafkasya kaynaklı bir yapı saydığı Mama Hatun Kümbeti, bazıları tarafından da 1980’li yıllarda Aral Gölü’nün doğusunda meydana çıkarılarak MÖ 6-4. yüzyıllara tarihlenen mezarlarla ilişkilendirilmektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ayşe Denknalbant, Mama Hatun Külliyesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.27, 2003

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun