Lozan Antlaşması

Lozan Antlaşması
  • Tarih : 24 Temmuz 1923
  • Önem : Milli Mücadele sonrasında imzalanan ve bugünkü Türkiye sınırlarını belirlendiği antlaşma

Bağımsız yeni bir Türk devleti kurulduğunun, başta I. Dünya Savaşı’nın galipleri olmak üzere başlıca dünya devletlerince onaylandığını gösteren Lozan Antlaşması İsviçre’nin Lozan şehrinde yapılan görüşmeler sonucunda imzalandığı için bu şehrin adını taşıdı. Sadrazam Ahmed Tevfik Paşa, Ankara’daki Büyük Millet Meclisi başkanlığına gönderdiği telgrafta devlet ve milletin başına daha büyük zararlar gelmemesi için birlikte hareket edilmesi gerektiğini belirtti ve kendilerinin gönderecekleri temsilci dışında Ankara’nın da temsilci seçmesini istedi. Bu önerinin kabulü, müttefiklerin körüklemeye çalıştığı İstanbul-Ankara ikiliğini peşinen kabul etme anlamına geleceğinden Büyük Millet Meclisi’nin toplantısında tepkilere yol açtı. Osmanlı Devleti’nin sona erdiğinin karar altına alınması teklifinin ardından kabul edilen kanunla saltanatla halifelik birbirinden ayrıldı ve saltanatın kaldırıldığı duyuruldu. Görüşmelerde İsmet İnönü, bütün medenî milletler gibi hürriyet ve istiklâl istediklerini belirterek gözetilmesi gereken temel ilkeyi vurguladı. Müttefikler konferansı istedikleri gibi yönlendirmek amacıyla bazı esaslar belirlediler. Bütün bunlar müzakerelerin sert geçeceğinin göstergesiydi.

Kurtuluş Savaşı’nın siyasî hedeflerini gösteren Mîsâk-ı Millî hükümlerinin günün şartları içinde büyük oranda gerçekleştirildiğini kanıtlayan Lozan Antlaşması’nın imzalandığı konferansa Türkler galip olarak geldi. İlk görüşmelerde Adalar, Musul ve kapitülasyonlarla Yunanistan’dan istenen savaş tazminatı konularında anlaşmaya varılamadı. Tazminat meselesi, Yunanistan’ın Karaağaç İstasyonu’nu Türkiye’ye bırakmasıyla çözüme bağlandı. Bütün çabalara rağmen Türk-Irak sınırının nerelerden geçeceği hususunda İngiltere ile bir uyuşma sağlanamadı. Boğazlar’da barış ve savaş dönemlerinde denizden ve havadan serbest geçiş esası kabul edildi. Kapitülasyonlar kaldırıldı. Türkiye’de yaşayan, Müslüman olmayan azınlıklara bazı haklar tanındı.  “Türkler’i Avrupa’dan çıkarmak” şeklinde özetlenebilecek olan yüzyıllık Avrupa siyaseti Lozan’da sona ermiş oldu. Lozan Antlaşması I. Dünya Savaşı sonunda dayatılmış bir antlaşmayı (Sevr) yeniden müzakereye açarak bundan başarıyla çıkılmasını sağlayan ve bağımsız bir devletin doğuşuna zemin hazırlayan çok büyük bir kazanımdı. Türkiye Büyük Millet Meclisi barışa kavuşmayı ve genel olarak antlaşmayı olumlu karşıladı.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Turan, Şerafettin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 27, 2003

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun