Laleli Külliyesi

  • Tamamlanma Tarihi : 1764

İstanbul’da 18.yy’da inşa edilen külliyenin banisi III. Mustafa olup başmimarı Kara Ahmet Ağa sonraki mimarı Mehmet Tahir Ağa’dır. Yapı 1760 yılında inşasına başlanmış olup 1764 yılında tamamlanmıştır. Bu yapılar topluluğu merkezinde camii yer alıp çevresinde imaret, çarşı, dükkanlar, çeşmeler, sebil, türbe, medrese, han ve mumhaneden oluşmaktadır. Daha sonraki yıllarda yapıya bir muvakkithane eklenmiştir. 1782 yılında yangın dolayısı ile zarar gören yapı onarılmış, medresesi günümüze ulaşamamıştır. Laleli Camii ve Külliyesi batıdan gelen barok üslubunun hakimiyetinde kendinden önce yapılan Nuruosmaniye Camii’nin aksine klasik Türk mimarisinden bazı esasların ve izlerin yaşatıldığı bir eser olarak Türk sanat tarihinde önemli bir yere sahiptir.

Camii

Camii almaşık duvar tekniği ile örülmüş olup abidevi bir görünüme sahiptir. Harim bölümü kubbe ile örtülmüş bu kubbe 8 yönden desteklendirilmiştir, 6 yarım kubbe ile ağırlığı hafifletilmiştir. Camiinin avlusu şadırvanlı ve revaklı olup bu revaklar yuvarlak kemerli 18 kubbe ile örtülmüştür. Son cemaat yeri 5 gözlü olup bu bölüm de yine kubbe ile örtülmüş, cümle kapısı bu bölümün tam ortasına konumlandırılmıştır. Cümle kapısı pilastr ve silmeler ile hareketlendirilmiş, üst kısımda C-S kıvrımlı bir taç ile süslenmiştir.

Yapının harim bölümüne biri mihrap ekseninde, ikisi ise kuzeyinde bulunan yuvarlak kemerli kapılar ile geçilmektedir. Harim bölümü duvarlardaki ve kubbedeki beş sıra pencere ile aydınlatılmakta, alt sıradaki pencereler dikdörtgen olup üst sıradaki pencereler yuvarlak kemerli açıklıklar şeklindedir. Camiinin duvarları serpantin breşi, pembe breş ve koyu gri renkşi taş levhalar ile kaplanmış, özellikle mahfilin kuzey duvarındaki 2 pano renkli taş kakmasıyla dikkat çekmektedir. Camii içinde kalem işleri de görülmektedir.

Mihrabı mermer olup mihrap nişi koyu yeşil renkli taş ile kaplanmış yine aynı şekilde minberi de renkli taşlar ile süslenmiş mermer malzemeden yapılmıştır. Geçiş açıklıkları üzerinde her iki yönde Sultan III. Mustafa’nın birer tuğrası işlenmiş, korkulukları ise düz bırakılmıştır. Köşkün etrafı taçlar ile süslenmiş, onikigen bir külah ile kapatılmıştır. Vaaz kürsüsü üse fildişi kakmadan yapılmış klasik formdadır. Mahfil, harimin kuzeyinde yer almakta ve zarif bir görünüm sergilemektedir.

Minare son cemaat yerinin köşelerinde yükselmiş; çokgen gövdeli olup tek şerefeli olarak tasarlanmıştır. Şebekeleri C-S kıvrımlı, oval formlu profillerle, düğümlü geçmeli, ajurlu özellikleri göstermektedir. Minarelerin batıdaki olanında 1779 yılında eklenmiş 2 tane güneş saati bulunmaktadır.

Çarşı

Anıtsal olan camiinin altında çarşı bulunmakta, bu kısım dış avluya iki kapı ile bağlanmaktadır. Batıdaki kapı içinde 6 dükkan sıralanmakta ve dükkanlar ahşap payeler ile ayrılmaktadır. Kuzey kısmındaki dükkanların tamamı günümüze ulaşamamış, yerlerine binalar yapılmış fakat avlu kapısının solunda 2 sağındaki 7 dükkan günümüze ulaşmıştır.

İmaret

Camiinin kuzeybatısında yer alan imaret, kareye yakın dikdörtgen planlıdır. Yapı içinde fırın, mutfak, yemekhane, kiler ve barınma mekanları vardır. Yuvarlak kemerli bir açıklığa sahip, iç avlu iki yönden revaklıdır. İmaret kubbe ile örtülmüş geçişler pandantif ile sağlanmıştır. Yemekhane dikdörtgen olup kuzeyde kiler bulunmaktadır. Görevliler için olan barınma odaları üst kasttadır.

Türbe 

Ongen planlı olan kubbe camiinin batısında yer almaktadır. Kubbe ile örtülmüş olan yapının geçiş elemanı pandantif olup yapının önünde 3 güzlü bir revak vardır. Aydınlığı sağlamak için her cephede pencereler bulunmaktadır. Türbenin içinde yer alan mihrap ve bunun dışında mermer panolar, kadem-i saadet ve dolap nişleri görülmektedir. Duvarların alt kısımları çiniler ile kaplı olup bu çiniler 16.yy.’ın İznik çinileri Üsküdar Sarayı’ndan sökülerek buraya getirtilmiştir. Pencerelerin arasında kitabe kuşağı yer almakta, kubbede kalem işleri görülmektedir.

8 ahşap sandukanın yer aldığı türbede III. Mustafa ile III. Selim dışında, III. Mustafa’nın çocukları’nında burada yattığı bilinmektedir. Türbenin sağında bir türbe daha bulunmakta olup bu türbe de III. Mustafa’nın ve III. Selim’in kadınları yatmaktadır.

Diğer Birimler 

Dış avlu kapısının yanında beş cepheli olarak sebil yer almaktadır.  Külliyede 3 tanesi kendi devrinden kalma 2 tanesi 1804 yılında eklenmiş toplamda 5 çeşme bulunmaktadır. Avlunun batı yönünde büyükçe bir su hazinesi mevcut olup doğusunda ise abdest muslukları yer almaktadır. Dış avlunun batısında ise muvakkithane, külliyenin doğusunda ise evsizler için Harikzedegan apartmanları yapılmıştır. Bu apartmanlar bugün otel olarak kullanılmakta olup bu binalardan öncede burada bir medresenin olduğu bilinmektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Çobanoğlu, V.Ahmet, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 27, 2003 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun