Kuleli Vakası

  • Tanım : Sultan Abdülmecid yönetimine karşı düzenlenen isyan ve bir suikast teşebbüsü
  • Tarih : 1859

Tanzimat dönemi uygulamalarının bazı kesimlerde ortaya çıkardığı hoşnutsuzluk, Kırım Savaşı’ndan sonra devletin mali durumunun sarsılması, buna karşılık toplumun yüksek tabakasında görülen alafranga adetlerin doğurduğu lüks yaşama özentisine duyulan tepkiler teşebbüsün ana sebeplerini oluşturur. Bu gelişmeler çerçevesinde istedikleri mevki ve makamlara getirilmemiş olan bir kısım askerlerle mülkiye memurları devletin yönetimini beğenmeyerek bunları ıslah edecekleri zannına ve kanaatine kapıldılar, bu amaçla 1859 yılı başlarında gizli bir cemiyet kurdular. Abdülmecid’in padişahlığına son vermeyi amaçlayan bu cemiyet 25 kişi tarafından kuruldu. Hareketin başarıya ulaşabilmesi için askeri bir dayanağa ihtiyaç duyan cemiyet kurucuları, Caferdem Paşa ve Rasim Bey gibi önemli mevkilerdeki kumandanları da aralarına almayı başarmışlardı. Ancak cemiyetin kuruluşu, amacı ve faaliyetleri Mirliva Hasan Paşa tarafından hükümete ihbar edildi. Kumanda ettiği birliklerden taraftar toplanması esnasında hadiseden haberdar olan Hasan Paşa ayrıca Arif Bey tarafından cemiyete davet edildi. Paşa taraftar görünüp Arif Bey’den bilgi aldı ve durumu Serasker Rıza Paşa’ya bildirdi; aynı zamanda cemiyet üyelerini toplantıya çağırdı. 1859 yılında Kılıç Ali Paşa Camii’nde toplantı halinde iken hükümet bir baskınla hepsini yakaladı.

Suçüstü yakalanan suikast tertipçileri Çengelköy’deki Kuleli Kışlası’na (bugünkü Kuleli Askerî Lisesi merkez binası) konuldu. Soruşturma ve yargılama burada yapıldığından olay Kuleli Vak‘ası adıyla tarihe geçti. Cemiyet üyelerinin yargılanması için birçok paşadan oluşan fevkalade bir divan-ı mahsus kuruldu ve mahkemenin katipliğini Midhat Efendi yaptı. Birinci derecede suçlu bulunan Şeyh Ahmed Efendi, Ferik Hüseyin Daim Paşa, Caferdem Paşa, Arif Bey ve Binbaşı Rasim Bey idama mahkum edildi. Diğerleri sırasıyla kürek, kalebend ve sürgün cezalarına çarptırıldı. İdam cezaları Sultan Abdülmecid tarafından müebbet kalebendliğe çevrildi. Yalnız Caferdem Paşa, Bab-ı Seraskeri’de sorgusu yapılıp Kuleli Kışlası’na getirilirken kayıktan atlayarak intihar etti. Diğer sanıklardan ordu hizmetinde olanların ordudan atılarak hapis ve sürgün cezası ile cezalandırılmaları kararlaştırıldı. Bir kısmı Limni ve Rodos adalarına sürgün edildi. 1856 Islahat Fermanı ile gayri müslimlere tanınan haklardan rahatsız olanların başlattığı bu girişim gerçekleşmeden bastırıldığı halde daha sonra Yeni Osmanlılar ve Genç Türkler unvanıyla ortaya çıkacak olan hareketler üzerinde etkili olmuştur.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Türkmen, Zekeriya, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2002, cilt 26, sayfa: 356 – 357

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun