Korkunç İvan

Korkunç İvan
  • Tam ismi : İvan Vasiliyeviç
  • Önemi : Çar unvanını kullanan ilk Rus devlet adamı
  • Doğum : 1530
  • Ölüm : 1584
  • Tahta çıkışı : 1547

Tarihe “Korkunç İvan” adıyla geçen Rus Çarı IV. İvan, çar unvanını alan ilk Rus devlet adamıdır. Hükümdarlık dönemi içerisinde yaptığı faaliyetler ve aslında zihin dünyasındaki kabullerini uygulaması onu Rus İmparatorluğu'nun kurucusu ve Rus tarihinin en büyük fatihi arasına yükseltti. Babası 3. Vasili'nin ölümüyle 3 yaşında yetim, annesi Elena'nın ölümüyle 8 yaşında iki kardeş öksüz olarak büyüyen İvan için bu dönem çok önemlidir. Gerek babasının ölümünden sonra yaşadıkları ve annesinin iktidarında sevgilisinin tazyikiyle tüm rakipleri kaldırma girişimi sonucu boyarlar tarafından öldürülmesi gerekse bundan sonra onlara karşı gelişen tutumlar onu derinden etkiledi. İvan'ın karşı konulamaz şiddet tutumunda çocukluğunda yaşadığı bu olaylar belirleyici olmuştur. Öyle ki daha çocukluğunda kan döken oyunlar oynamaktan zevk alırdı. Metropolit Makari'nin etkisiyle ve yönlendirmesiyle kendisi geliştiren İvan kitap okumaya çok meraklı olarak tarihi ve dini kitaplara ilgiliydi. Bu entelektüel merak onun çarlık makamını ihdas etmesinde etkili oldu. İktidarını ilk başlarda paylaşmayı tercih eden İvan daha sonra iktidarının tanrı inayetiyle geldiğini söyleyerek müstebit bir hal ve kendi dönemi için katliamlar yaparak liderliğini pekiştirecek korku rejimini kurdu. Tarihçiler bu dönem için terör dönemi demektedir.

1547 yılında 17 yaşında kendi isteği ve bilinciyle tahta çıkan İvan, iktidarının ilk yıllarındaki temel politikası içeride asillerle, dışarıda ise Tatarlar’la mücadele etmekti. Asillerle mücadele etmesi tek otorite merci olarak kendisini görmesiydi. İvan'ın Rus tarihinde yayılmacılığın başlangıcı olarak düşünülecek figürü bulunuyor. 1556 Kazan seferi ile Türk topraklarına yayılarak Tatarların karşısında büyük bir zafer kazandı ve işgale başladı, ardından 1558 Astarhan işgaline girişti. Çar aynı zamanda iyi bir savaş propagandacısı ve yazardı. Bu amaçla hazırladığı broşürler, Rus edebiyatında önemli bir yere sahiptir. 1560 yılında ilk eşinin ölümünün ardından Çar akli dengesini kaybetmeye başladı. Çok sevdiği ve kendisinin gayri ahlaki hareketlerinden alı koyduğu eşinin ölümüyle tekrar kadın düşkünlüğü ve içki ve şiddet gibi aşırı durumlara meyletti. Çevresinin düşmanlarla çevrili olduğuna inanıyordu. Bu nedenle binlerce asili öldürdü ve topraklarına el koydu. 1570 Novgorad katliamını başlattı. Bu dönemde altmış bine yakın insanın katledildiği tahmin edilmektedir. Paranoyak olarak adlandırılan kişiliğiyle İvan, kendisine ihanet ettiğini düşündüğünü oğlunu bir anlık kızgınlıkla demir çubukla çenesine vurmak suretiyle öldürdü. Hayatı'nın tüm bu gariplikleri, inişli çıkışlı kişilik tutumları, gayri ahlaki yaşayışı bir yana kendisi Rus İmparatorluğu'nun temellerini atmış olarak ve bir fatih olarak Rus hükümdarlar nezdinde ilk sırada yer alıyor. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Muhamed Taşkesenligil, 16. Yüzyıl'da Korkunç İvan'ın Rus Tarihindeki Rolü Üzerine, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi sayı:36, 2017 s.143-151

Akdes Nimet Kurat, Rusya Tarihi: Başlangıcından 1917'ye Kadar, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2014

David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2016

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun