Kemankeş Kara Mustafa Paşa

  • Görev : Osmanlı sadrazamı, devlet adamı
  • Doğum : Avlonya, Arnavutluk
  • Ölüm : 31 Ocak 1644 - İstanbul

Zeamet sahibi bir babanın oğlu olan ve Avlonya’da dünyaya gelen Kemankeş Mustafa Paşa, küçük yaşta İstanbul’a gelerek Yeniçeri Ocağı’na girdi ve Kara Hasan Ağa’nın yanında yetişti. Ok atmadaki üstün yetenekleriyle tanınan Mustafa Paşa, bu yeteneğinden dolayı “Kemankeş” unvanıyla anıldı. Ocak içinde sırasıyla çorbacı, kul kethüdâsı, sekbanbaşı ve yeniçeri ağası oldu. IV. Murad’ın emriyle ocak içerisinde büyük bir temizlik yapan Mustafa Paşa, bu sıfatla katıldığı Revan Seferi ve kuşatması sırasındaki elde ettiği başarıdan dolayı kaptan-ı deryâlığa getirildi.1638 ilkbaharında IV. Murad ile birlikte Bağdat Seferi’ne gitti. Tayyar Mehmed Paşa’nın savaş sırasında vefat etmesi üzerine veziriazamlık görevine getirilen Mustafa Paşa, Bağdat’a girildikten sonra da Safevîler’i barışa zorlamak için serdâr-ı ekrem olarak orduyla burada kaldı.

Kritik bir dönemde aralıksız beş yıldan fazla sadrazamlık yapan Kemankeş Mustafa Paşa kaynaklarda cesur, akıllı, dürüst, tok sözlü, asabî ve hayırsever bir kimse olarak belirtilir. Cesarette o kadar ileri gitmiştir ki Galata’da çıkan bir yangını söndürme çabalarında öne atıldığı için yüzü yanmıştır. İyileştikten sonra görevine kaldığı yerden devam etti. Venedikliler’e birikmiş tazminat borçlarını ödetmek, birkaç yıldır Rus Kazakları’nın elinde bulunan Azak Kalesi’ni geri almak, Lehistan’la barış yapmak, Avusturya ile Zitvatoruk Antlaşması’nı yenilemek, Fransa ve İngiltere ile eski ahidnâmelerin devamını kabul etmek gibi birikmiş dış meseleleri halletti. Özellikle ekonomik anlamda yaptığı çalışmalarla ön plana çıktı. Ekonomiye nizam getirme hususunda çeşitli çalışmalarda bulunan Mustafa Paşa, mali alanda ferahlamak için yeniçeri ve sipahi mevcudunu üçte birine indirdi ve mahlûlleri kaldırarak maaş giderlerini azalttı. Onun bu faaliyetleri sonunda devlet bütçesi denk hale geldiği gibi senede 6000 kese tasarruf edildi.  Rakiplerini ortadan kaldırmak için Kul kethüdâsı Hüseyin Ağa’nın fikriyle yeniçerileri ayaklandırmaya karar verdi. Ocaklıyı isyana teşvik etmesinden padişahın haberdar olduğunu öğrenen Mustafa Paşa hemen saraya gitti ve suçsuz olduğunu söylediyse de padişah tarafından mühür elinden alınıp azledildi. Konağında kıyafetlerini değiştirip kaçmaya çalıştığı sırada yakalandı ve ardından idam edildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Abdülkadir Özcan, Kemankeş Mustafa Paşa, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2002, sf.248-250

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun