Kelile ve Dimne

  • Tanım : Öğüt vermek amacını taşıyan Hint kökenli masal kitabı

Eser Arapçalaşmış adını, ana kaynağını oluşturan ve muhtemelen III. yüzyılda Hint hükümdarlarından birinin oğullarını eğitmekle görevlendirdiği bir Vişnu rahibi tarafından şehzadeler için hazırlanan Pançatantra adlı eserdeki iki çakal kardeşten alır. Sâsânî Kisrâsı Hüsrev I. Enûşirvân zamanında (531-579) tabip Bürzûye’nin Pançatantra ile birkaç Sanskritçe kaynaktan daha yararlanarak Pehlevî dilinde tercüme ve telif suretiyle meydana getirdiği eseri İbnü’l-Mukaffa bazı katkılarda bulunarak Arapçaya çevirdi. Arapça Kelîle ve Dimne’nin önsözüne göre Enûşirvân, tabip Bürzûye’yi Pançatantra’yı elde etmesi için Hindistan’a gönderdi, o da birçok tehlikelerden sonra sarayın hazinesindeki kitabı diğer bazı eserlerle birlikte gizlice istinsah ederek İran’a getirip Pehlevî Farsçası’na çevirdi. 560 yılı civarında Pehlevî diline aktarılarak yeni bir hüviyet kazanan eser, muhtemelen on yıl kadar sonra Bûd isimli bir Hristiyan tarafından Süryânîce’ye çevrildi. Günümüze ulaşan bu metin birkaç defa yayımlandı.

Kelîle ve Dimne, adı Arapça metinde Beydebâ şeklinde verilen bir filozofla Debşelim adındaki hükümdar arasında geçen konuşmalar şeklinde kaleme alındı. Kitabı oluşturan masalların kahramanları hayvanlardı. Eserin ana kaynağı, bir hükümdarın oğullarını eğitmek amacıyla yazıldığı ve aynı şekilde genişletilmiş versiyonları da birtakım hükümdarların istekleriyle hazırlandığı için kitabın konusu daha çok ailevî ve siyasî terbiye üzerineydi; ancak yeri geldikçe ferdî ahlâka da göndermeler yapıldı. Eser, Arapça neşirlerindeki yaygın tertibe göre Süryânîce tercümesinde bulunmayan, dolayısıyla kitaba sonraki asırlarda eklendiği anlaşılan dört mukaddime ile beş kitaptan meydana gelmekte, kitaplar da toplam on dört bölüme ayrılmaktadır. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’den La Fontaine’e kadar sayısız kişiye ve esere kaynaklık eden Kelîle ve Dimne, konusuyla ve hikâyeleriyle dünyada âdeta bir “Kelîle ve Dimne edebiyatı” oluştururken yazmalarındaki minyatürlerle de İslâm minyatür sanatında dikkat çekici bir geleneğin doğmasına yol açtı. İbnü’l-Mukaffa‘ın teliftercümesinde altmış sekiz, Nasrullah’ınkinde altmış ve Kâşifî’ninkinde 108 hikâye yer alır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Karaismailoğlu, Adnan, Kelile ve Dimne, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 25, 2002

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun