Kayı boyu

  • Önem : Tarihi geleneğe göre Osmanlı hanedanının mensup olduğuna inanılan Oğuz boyu

Kâşgarlı Mahmud Kayı boyuna Selçuklular’ın mensup bulunduğu Kınık boyundan sonra ikinci sırada yer verir ve onu Kayıg şeklinde zikreder. Reşîdüddin Fazlullah bu boyu kayı şeklinde yazdı, bunun “sağlam” mânasına geldiğini, ülüşünün “sağ karı yağrın”, onkununun “şahin” olduğunu bildirdi ve damgasını da verdi. Reşîdüddin ayrıca eserinin Türkler’in tarihi kısmında Oğuz hükümdarları olan Yavkuylar’ı (Yabgular) Kayı boyuna bağlar. Bundan dolayı Oğuz boyları listesinde Kayılar’a en şerefli boy olarak birinci sırada yer verilir. Fakat Kayılar sadece Yabgular çıkarmakla kalmadılar, Oğuzlar’ın İslâmiyet’ten sonraki tarihlerinde de önemli rol oynadılar. Gerçekten 16. yüzyılda henüz göçebeliği tam olarak bırakmamış çok sayıda Kayı oymağı bulunmasına karşılık Anadolu’da birçok iskân yeri bu boyun adını taşımaktadır. Dolayısıyla Kayılar, Anadolu’nun fetih ve iskânında en önemli rolü oynamış birkaç boydan biriydi. Orta ve Batı Anadolu’da onlarla mukayese edilebilecek başka boylara rastlanmaz.

Kayılar’dan bir kol da Anadolu’ya göç etmeyerek Hazar ötesi Türkmenleri içinde kaldı. Bunlardan Göklen ulusu arasında yer alanlar fazla bir nüfusa sahip değillerdi. Öte yandan bu Kayılar Osmanlı hânedanının kendi boylarından çıktığına inanmaktaydılar. 
Osmanlı hânedanının Kayılar’la ilişkisi hakkında çeşitli iddialar vardı. Ancak Ertuğrul ve Osman beylerin idaresindeki oymağın Oğuz asıllı olduğunda yerli ve yabancı kaynaklarda tam bir ittifak görülür. Oğuzlar’a yakın ilgi duyan II. Murad’ın sarayında Dede Korkut destanlarını okuyan ozanlar bulunduğu ve paralarına Ka-yı boyunun damgasını koydurduğu bilinir. II. Murad’dan önce paralarına Kayı damgasını vurduran veya onu başka şekilde kullanan bir Osmanlı hükümdarı ise yoktur. II. Murad’dan sonra paralara Kayı damgası vurulmadı, bu damga uzun bir süre silâhlara işlendi. Topkapı Sarayı’nda silâh müzesi kısmındaki her türlü silâh üzerinde Kayı damgasını görmek mümkün olduğu gibi 16. yüzyıla ait toplar üzerinde de aynı damga yer aldı. Ayrıca II. Murad’ın torunlarının Oğuz Han ve Korkut isimlerini taşımış olması da atalarına karşı duydukları ilgiden kaynaklanmış olabileceğini gösterir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sümer, Faruk, Kayı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 25, 2002, s:77-78
 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun