Karaosmanoğulları

  • Tanım : 18. yüzyılda Batı Anadolu bölgesinde siyasi açıdan etkili olan âyân ailesi.

Karaosmanoğulları 18. yüzyılın ortalarından 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Batı Anadolu’nun en güçlü âyân ailesiydi. Türkmen asıllı olarak kabul edilen Kara Osman Ağa, Aydın’da deftere kaydedilmemiş Hristiyan halkın cizyesini kontrolle görevliydi. Bu işler sayesinde servet ve güç sahibi haline geldi ve adı Manisa âyanı arasında geçmeye başladı. Ailenin Manisa ve yöresindeki şehir, kasaba ve köylere kadar nüfuzunu yaymasında Kara Osman Ağa’nın büyük oğlu Hacı Mustafa Ağa’nın önemi büyüktür. Eminlik yapan Mustafa Ağa İran Seferi sırasında bölgeden istenen develerin toplanması işinde öne çıktı. İran seferlerinde gösterdiği başarılarla dikkat çekti. Manisa bölgesinde eşkıyanın yok edilmesinde önemli rol oynadı ve bu sayede Saruhan sancağı mütesellimliğine getirildi. Ancak Turgutlu ve Manisa halkının şikâyetleri sonucunda görevinden alındı ve iki ay sonra idam edildi. Mustafa Ağa’nın idamı nüfuzunu sarstıysa da büyük oğlu Atâullah, yeniden bölgede güç kazandı ve Manisa mütesellimliğini elde etti. Bergama voyvodası Araboğlu ile mücadelesi sırasında birçok köy yakıldı ve harap oldu. Bunun üzerine hakkında idam fermanı çıktı.

150 yıl kadar Manisa ve yöresinde etkili olan ailenin tekrar güç kazanması Osmanlı-Rus savaşından sonra oldu. Atâullah Ağa’nın kardeşi Hacı Ahmed Ağa Sancakburnu muhafızlığıyla birlikte İzmir voyvodası oldu. Ailenin diğer fertleri bölge ticaretinde önemli rol oynadılar. İzmir’deki Avrupalı tâcirlerle yakın iş ilişkisi içinde bulundular. Geniş çiftlikleriyle bölgenin en zengin toprak sahipleri arasında yer aldılar. II. Mahmud’un âyanları tasfiye politikası sebebiyle ailenin gücü giderek azaldı ve mensupları birer devlet memuru haline getirildi. Cumhuriyet döneminde aile fertleri arasında yazar, ekonomist ve politikacılar çıktı. Bunların içinde en çok tanınanı Yakup Kadri Karaosmanoğlu’dur. Aile fertleri birçok hayır eseri inşa ettirdi. Aileye ait on cami, sekiz medrese, bir tekke, yirmi sekiz han, üç hamam, bir sıbyan mektebi, üç kütüphane, yirmi dört konak ve ev, yirmi dört çeşme, beş sebil, bir hastanenin mevcuttur.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Nagata, Yuzo, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:24, 2001

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun