Karamanlı Nizamî

  • Meslek : Divan şairi
  • Yaşadığı Dönem : 15. yüzyıl
  • Doğum Yeri : Konya

Konya’nın vâiz ve müderrislerinden Molla Veliyyüddin Efendi’nin oğlu olan Nizâmi İlk eğitimini babasından aldı. Ardından bir süre İran’da bulundu. Edebi bilgileri ve Farsça’yı öğrendikten sonra Konya’ya döndü. Karaman Beyliği’nin yöneticilerinden İbrahim, Pîr Ahmed ve Kasım beylere kasideler sundu. Karaman Beyliği’nin ortadan kalkmasının ardından Sadrazam Mahmud Paşa ile tanışan Nizâmî, paşanın Fâtih Sultan Mehmed’e kendisinden övgü ile söz etmesi ve Fâtih’in de âlim ve sanatkârları İstanbul’da toplamak düşüncesi sebebiyle İstanbul’a davet edildi. Yola çıkmadan önce hükümdar için “nergis” redifli bir kaside yazdı. İstanbul’a gitmek üzere yola çıkan şair yolculuk esnasında vefat etti. Kısa süren ömrünün büyük bir kısmı Karaman Beyliği’nin istilâlarla geçen çalkantılı dönemine rastlayan Nizâmî’nin çok daha genç yaşta öldüğü ileri sürülürse de yazdığı şiirler tahsili ve seyahatleri göz önünde bulundurularak otuz-otuz beş yaşlarında vefat ettiği söylenebilir.

Çağdaşı diğer şairler gibi başta Hâfız-ı Şîrâzî olmak üzere İran şairlerinden etkilenen Nizâmî,  Türk şairlerinden de Ahmed Paşa ile Şeyhî’yi kendine örnek aldı. 15 ve 16. yüzyıl şiir mecmualarında çokça şiirine rastlanması Nizâmî’nin sevilen ve okunan bir şair olduğunu gösterir. Bunda canlı ve âhenkli bir üslûba sahip olmasının da etkisi vardı. Sehî Bey onun yetenekli bir şair, şiirlerinin selis ve gazellerinin nefis olduğunu söylerken Latîfî gazellerini Şeyhî ve Ahmed Paşa’nın gazellerinden üstün tutar. Üç dilde şiir yazdığı belirtilen Nizâmî’nin Arapça şiirleri günümüze ulaşmamışsa da Türkçe şiirlerinde Arapça mısra ve beyitlere rastlanır. Divanında Farsça beyit ve mısraların yanında müstakil Farsça şiirler de bulunur. Nizâmî’nin Türkçe mürettep divanında on bir kaside, 124 gazel ve toplam on dört adet murabba, muhammes, kıta ve müfred yer alır. Ayrıca tahmîs ve rubâîleriyle on altı Farsça gazeli vardır. Nizâmî kasidelerine nisbetle gazellerinde daha sade bir dil kullandı. Tasavvufî unsurların çok az yer aldığı şiirlerinde geçen tarihî ve efsanevî şahsiyetlerin hemen tamamı İran edebiyatında görülen kişilerdir. Nitekim divanında adını andığı altı şairden yalnızca biri Türk’tür. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Bilgin, A. Azmi, Karamanlı Niyâzi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, Cilt:24, sf: 453-454

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun