Kalenderoğlu Mehmed

  • Önem : 17. yüzyıl başlarında Anadolu’da büyük karışıklık çıkaran Celali reisi.
  • Doğum : Ankara, Murtazaâbâd?

Osmanlı Devleti’ne karşı geniş çaplı bir ayaklanmaya önderlik eden Kalenderoğlu Mehmed, bazı kaynaklarda Ankara’nın Murtazaâbâd kazasına bağlı Yassıviran köyünde doğduğu, önceleri bir grup eşkıyaya liderlik yaparken Celâlî Karayazıcı Abdülhalim ile birlikte affa uğradığı, ardından beylerbeyilere çavuş olduğu, kethüda ve mütesellim gibi hizmetlerde bulunduğu rivayet edilir. İsyan sebebi, kendisine vaat edilen sancak beyliğinin verilmemesi olarak belirtilir. 1604’te isyan edip etrafı yağmalamaya başlayan Kalenderoğlu diğer Celâlî liderleriyle anlaştı. Kendisine katılan Kara Said ile birlikte Aydın ve Manisa taraflarını yağma etti. Üzerine gönderilen kuvvetleri yenilgiye uğratarak şöhretini arttırdı. Bunlar arasında Anadolu Beylerbeyi Dişlenk Hüseyin Paşa da vardı. İsyanı bastırmakla görevlendirilen Yusuf Paşa ilgisiz kalınca Kalenderoğlu’nun cesareti arttı. Manisa ve Aydın onun nüfuzu altına girdi.

Sadrazam Kuyucu Murad Paşa Kalender’i hem nüfuz bölgesinden uzaklaştırmak hem de oyalamak amacıyla ona Ankara sancağını verdiğine dair menşur gönderdi. Kalenderoğlu haberi alır almaz Saruhan’dan Ankara’ya hareket etti. Ancak Ankara Kadısı Vildanzâde Ahmed Efendi, Ankara Kalesi’ni her türlü saldırıya karşı tahkim ettirmiş ve Celaliler’den korunmak üzere çeşitli tedbirler almıştı. Vildanzâde şehri Kalenderoğlu’na teslim etmek niyetinde değildi. Türlü bahanelerle Kalenderoğlu’nu içeri almayıp oyaladı. Bu arada Kuyucu Murad Paşa Kalenderoğlu’nun biraz daha oyalanmasını, kendi kuvvetlerinin yola çıktığını Ankara kadısına bildirdi. Fakat gönderdiği mektup Kalenderoğlu’nun eline geçti. Aldatıldığını anlayan Kalenderoğlu Ankara’yı kuşattıysa da kaledekilerin karşı koyması üzerine geri çekilmek zorunda kaldı. Bursa civarına geldi. Bursa’yı bir müddet için ele geçirdiyse de kalesini alamadı. Mihaliç, Kirmasti ve Biga taraflarında büyük tahribat yaptı. Bu arada üzerine gönderilen Nakkaş Hasan Paşa, Yusuf Paşa ve Dalgıç Ahmed Ağa’yı bozguna uğrattı. Daha sonra Aydın ve Saruhan üzerine yürüyüp etrafta yağma ve katliamda bulundu. Hamîd-ili tarafından Karaman yöresine gitti. Burada bir diğer Celali reisi olan Ağaçtan-Pîrî adamlarıyla ona katıldı.  Öte yandan Kuyucu Murad Paşa, Kalenderoğlu üzerine yürümek için hazırlık yaparken Halep’ten İstanbul’a gönderdiği hazinenin onun tarafından yolda yağmalanacağını öğrendi. Hemen harekete geçerek Kalenderoğlu’nu yenilgiye uğrattı. Doğu Anadolu’ya doğru kaçtı. Bayburt civarında tekrar mağlûp olduktan sonra İran’a firar etti. Kendisinden bir daha haber alınamadı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İlgürel, Mücteba, Kalenderoğlu Mehmed, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, c.24, sf.256-257

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun