Kalenderhane Camii

Kalenderhane Camii
  • Yer : İstanbul
  • Yapım Yılı : 4. veya 5. yüzyıllar
  • Camiye Çeviren Padişah : Fatih Sutan Mehmet

İstanbul'un Vezneciler semtinde yer alan kilisenin, 1935'li yıllara kadar "Diakonissa Kilisesi" adı ile tanındığı biliniyor. Edinilen bilgilere göre; Diakonissa Kilisesi mimari olarak bu kadar eski bir yapı olmadığından, yapının Akataleptos Manastırı Kilisesi olabileceği anlaşılmıştır. Son dönemlerde, binanın içerisinde ve çevresinde yapılan kazılarda, Bizans Dönemi'ne ait kalıntılara rastlanmıştır. IV ve V. yüzyıllara ait olduğu düşünülen hamamın temelinin bulunması da kilisenin daha eski kalıntılar üzerine inşa edildiğini kanıtlamaktadır. 1204 yılında, Batılı şövalyeler tarafından işgal edilen şehirde kilise, Latin himayesi altına girmiştir. Mihrabın yanında bulunan küçük hücre üzerinde Gotik harflerle yazılan yazı, yapının o dönem Katolik Kilisesi olarak kullanıldığını gösteriyor. Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethettikten sonra Ayasofya'yı camiye çevirirken, şehirde yer alan diğer Bizans kiliselerini de camiye dönüştürmüştür.

Kalenderhane Cami, Fatih Sultan Mehmet tarafından, Kalenderi tarikatı dervişlerine zaviye olarak tahsis edilmiştir. Cami, selatin vakfı sayılarak deftere alınmadığı için, vakıflar hakkında bilgi veren; İstanbul Vakıflar Tahrir Defteri içerisinde kaydı yoktur. Kalenderhane Camii, semahane / tevhidhane olarak kullanıldığı için İstanbul'daki ilk Mevlevihane sayılmaktadır. Ahşap olan manastır binası, bilinmeyen sebeplerden ortadan kaldırılmıştır. Binanın ana mekânında, Bizans mimarisi dışında Yunan haçı da dikkat çekiyor. Binada günümüze kadar gelebilen apsis çıkıntısında mihrabın ilk kalıntısı bulunmuştur. Orijinal görünümü ile ilgili bilgi bulunmayan minare yeniden inşa edilmiştir. Dönemin en güzel örneklerini içerisinde bulunduran yapı, yangın sonrasında harap olmuştur. 1955 yılından sonra terk edilen mabet ise bazı işler için barınak olarak kullanılmaya başlanmıştır. 1966-1975 yılları arasında Harvard Üniversitesi ve İTÜ'nün birlikte yaptığı araştırma ve kazılardan sonra Kalenderhane Cami tekrar restore edilerek ibadete açılmıştır. Restorasyon çalışmaları sonrasında, pek çok izin günümüze kadar gelemediği görülmektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Semavi Eyice, Kalenderhane Camii, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2001, cilt.24, sf.251-252

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun