Kaçarlar

  • Tanım : 1796 – 1925 yılları arasında İran’da hüküm süren bir hanedan

Kaçarlar Tahmasb döneminde büyük oymaklar seviyesine yükseldiler. Kaçar’ın asıl boy beyi ailesi Ziyadluoğulları’ndan olan Karabağ hakimi Şahverdi Sultan, Budak Han, Kanuni Sultan Süleyman’a elçi gönderilen Şahkulu Ağa, Gökçe Sultan ve Toykun Bey bunların en tanınmışlarıdır. 1749 yılında Safevi hükümdarı II. Süleyman Şah kendisini Esterabad beylerbeyi ve bütün Kaçarlar’ın başı tayin etti. Ertesi yıl Süleyman Şah’ın tahttan indirilmesi üzerine Muhammed Hasan Han bağımsızlığını ilan etti; ayrıca Esterabad ve Cürcan’dan başka Mazenderan ve Gilan’ı da idaresi altına aldı. 1759 yılında Muhammed Hasan Han’ın ölümü üzerine başa geçen Ağa Muhammed Han daha sonraki yıllarda hakimiyet alanını giderek genişletti; İran’ın büyük bir kısmını, Azerbaycan’ı ve Gürcistan’ı ele geçirip kendisine başşehir edindiği Tahran’da kalabalık bir davetli topluluğu önünde “şehinşahlık” tacını giyerek adına hutbe okuttu ve para kestirdi; böylece Kaçar Devleti resmen kurulmuş oldu. 1855 yılında İngiltere ile Afganistan arasında İran’ın aleyhine bir ittifak yapıldı; İran da buna karşılık Rusya’nın teşvikiyle Herat’ı aldı. 1896 yılından sonra dış borçlarda artış görüldü. 1914 yılında I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine İran tarafsızlığını ilan etti. 1921 yılında gazeteci Seyyid Ziyaeddin Tabatabai ile bir hükümet darbesi yaptı ve Ahmed Şah hayatını tehlikede görerek Avrupa’ya gitti. Rıza Han, önce Seyyid Ziyaeddin’in başbakanlığında kurulan kabinede savaş bakanlığını üstlendi. 1923’te de iktidarı eline aldı. Ahmed Şah’ın ülkeye dönmemesi üzerine arkasındaki askeri kuvvete dayanarak meclise Ahmed Şah’ı hal‘ettirip kendisini şah seçtirdi ve böylece Kaçar hanedanı sona ermiş oldu.

Kaçar Devleti’nin teşkilatı başlangıçta tamamen Safevi teşkilatına dayanıyordu. Devlet teşkilatında önemli değişikliklerin yapıldığı Nasırüddin Şah devrinin ilk zamanlarında altı vezir bulunuyordu; bunlar maliye, harbiye, hariciye, dahiliye, adalet, maaş ve bağış işlerine bakıyorlardı. Daha sonra ticaret, ziraat, sanayi, eğitim, demiryolları, gümrük ve darphane vezirlikleri kuruldu. İran’da iktisadi hayatın dayandığı tarım ekonomisi savaşlar ve kötü idarecilerin baskısı yüzünden gerilemişti. Toprakların çoğu “erbab” denilen kişilerin elinde bulunuyordu. Kaçar Devleti, bünyesinde gerçekleştirdiği büyük değişikliklerle modern bir devlet olma yoluna girmiş ve bunda Osmanlılar’ın Tanzimat hareketlerini örnek alması önemli rol oynamıştır. Kaçarlar devri, gerek kültür gerekse sanat açısından İran için bir geçiş dönemi olarak kabul edilir. Avrupa’ya gönderilen öğrenciler, telgrafın gelişi, matbaanın kurulması, Avrupalı hocaların öğretiminde darülfünunun açılması, ilk gazetenin çıkışı ve Fransızca başta olmak üzere yabancı dillerden yapılan tercümeler gibi birçok faaliyet bu gelişmeyi hızlandırmıştır. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sümer, Faruk, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2001, cilt: 24, sayfa: 51 – 53

Kurtuluş, Rıza, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2001, cilt: 24, sayfa: 53 – 54

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun