Jan Rypka

Jan Rypka
  • Meslek : Çek şarkiyatçısı ve edebiyat tarihçisi.
  • Doğum : 28 Mayıs 1886 - Moravya
  • Ölüm : 29 Aralık 1968 - Prag
  • Başlıca Eserleri : Bākī als Ghazeldichter, Le métrique du mutaqárib épique du persan, Iránsky poutník, Aus der korrespondenz der Hohen Pforte mit Bogdan Chmelnicki, Diplomatische Miszellen II. Turco-Indica,

Orta öğrenimini doğduğu şehirde yapan Jan Rypka 1905-1910 yıllarında Viyana Üniversitesi’nde Doğu (Türk, Arap ve Fars) dilleri üzerine yüksek öğrenim gördü. Hocaları David H. von Müller, Josef Ritter von Karabacek, Maximilian Bittner, Rudolph Geyer, Friedrich von Kraelitz-Greifenhorst ve Adolf Wahrmurd gibi XX. yüzyılın en ünlü Avusturya şarkiyatçıları idi. 1910’da Viyana Üniversitesi’nden doktor unvanı aldı. Haziran 1921 - Aralık 1922 tarihlerinde İstanbul’da kalarak Ali Nihat (Tarlan), Ömer Ferit (Kam) ve Köprülüzâde Mehmed Fuad ile birlikte çalıştı. 1925’te Prag Üniversitesi Felsefe Fakültesi’ne doçent olarak tayin edildi. 1952’de Çekoslavakya İlimler Akademisi’ne aslî üye seçildi. Çekoslavak ve dünya bilimine olan katkısı kendi ülkesinde ve dünyada geniş kabul gören Jan Rypka’ya verilen çeşitli nişan, pâye, ödül, şeref doktorası ve bilimsel kurum üyelikleri uzun bir liste oluşturur. Fransız şeref nişanı Légion d’Honneur (1946), Paris, Tahran ve Varşova Üniversitesi doktoraları, 1968’de Türk Dil Kurumu şeref üyeliği bunlar arasında yer alır.

Rypka, İstanbul’a yaptığı araştırma gezisinden sonra iki monografi yayımladı. İkinci çalışmasını Bâkî üzerine gerçekleştirdi. Ayrıca Belîğ’e dair bir makale yazan Rypka’nın Meâlî, Nâbî ve Seyyid Vehbî gibi Osmanlı şairleri üzerine de çalışmaları bulunur. Rypka araştırmalarında sadece edebiyat ve tarih sahalarıyla ilgilenmedi. Onun bilimsel gelişmesindeki önemli bir aşama Osmanlı diplomasisi ve paleografisiyle ilgili yaptığı çalışmalardı. Osmanlı dokümanları üzerine birçok makale yazdı, Slovak arşivlerinden ve Göttingen’den “Defter Turcica 29” kısmındaki Osmanlı belgelerinin bir kısmını yayımladı, Feridun Bey Münşeât’ından bazı belgeleri çevirdi. Daha sonra İran edebiyatıyla ilgilendi. Firdevsî’nin 1000. doğum yılı için önemli bir eser yayımladı.  Gazne sarayında Farsça şiirin gelişme devrinin iki önemli şairi Lebîbî-i Horasânî ve Fârûkī üzerine de kapsamlı çalışmalar yaptı, dikkatini Baba Efdal, Hâfız-ı Şîrâzî ve Ömer Hayyâm gibi şairler üzerinde topladı. Ayrıca eski ve çağdaş İran ve Türkiye’deki hayat üzerine birçok makale yazdı, İran’a yaptığı seyahatin izlenimlerini kitap haline getirdi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Vojtech Kopčan, Jan Rypka, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2008, c.35, sf. 315,-316

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun