İttihat ve Terakki Cemiyeti

İttihat ve Terakki Cemiyeti
  • Tarih : 23 Temmuz 1908 - 18 Aralık 1908
  • Önem : 1908 İhtilâli’ni düzenleyen ve yönetiminde birinci derecede rol oynayan siyasî cemiyet

İttihat ve Terakki Cemiyeti kendisini “cem‘iyyet-i mukaddese” olarak ilân eden, çeşitli şehir ve kasabalarda ahaliye bağlılık belgeleri imzalattıran ve muhtelif bölgelere heyetler gönderen, fiilî müdahalelerin yanı sıra hükümete de doğrudan emirler veren bir cemiyetti. Cemiyet “kadın şubesi,” “ulemâ şubesi” gibi şubeler kurarak toplumdaki durumunu kuvvetlendirmeye çalışırken bir yandan da çeşitli meslekî örgütleri kendi denetimi altına almaya gayret ederek içtimaî hayatı da kontrol amacını güttü. Meclis-i Meb‘ûsan’ın açılması ile cemiyetin siyasî hayat üzerindeki tekeli bir ölçüde kırıldıysa da mebusların hepsinin cemiyet listelerinden seçilmesi ve cemiyet ileri gelenlerinden pek çoğunun mebus olması sebebiyle dolaylı kontrol sürdü. İttihat ve Terakkî’nin siyasî alandaki tekelci davranışları kısa sürede kendi içinde bölünmelere, kendisinden yeni siyasî partilerin doğmasına ve mecliste kendisine yönelik güçlü bir muhalefetin teşekkülüne sebep oldu. İttihat ve Terakkî ülkede muhalefeti sindirerek bir tek parti yönetimi kurdu, bu durum Mondros Mütarekesi sonrasına kadar devam etti. Ülkede her kuruma hâkim olduğu 1914-1918 yılları arasında savaş siyasetlerinin tesbit ve icrasında da birinci derecede rol oynadı.

İttihat ve Terakkî’nin kendini bir “vatan kurtarıcı” teşkilât olarak görmesi ve kendine muhalefeti vatan hainliğiyle eş tutması, iktidar değişimlerinin seçim dışı yöntemlerle gerçekleşmesine sebep olduğu kadar daha sonra Türk siyasî hayatı üzerinde derin tesir icra edecek bir tek parti geleneğinin kurulması sonucunu doğurdu. Mondros Mütarekesi’nden sonra İttihat ve Terakkî son kongresini 1 Kasım 1918 tarihinde topladı. Kongrenin üçüncü gününde İttihat ve Terakkî’nin bazı liderlerinin yurt dışına firarlarının gerçekleştiği haber alındı ve İttihat ve Terakkî Fırkası isminin tarihe karışması ve yeni bir fırkanın kurulması kararlaştırıldı. 11 Kasım 1918’de kurulan Teceddüt Fırkası, İttihat ve Terakkî’nin yerini aldı.  Her ne kadar Millî Mücadele’yi tamamıyla bir İttihatçı hareket olarak görmek mümkün değilse ve İttihatçı reislerin bu harekete el koyma girişimleri başarısızlıkla sonuçlanmışsa da bazı istisnalar dışında Müdâfaa-i Hukuk cemiyetlerini örgütleyenlerle kongreleri ve daha sonra Ankara’daki Meclisi toplayan kadro eski İttihat ve Terakkî üyelerinden teşekkül etti.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Hanioğlu, M. Şükrü, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 23, 2001
 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun