İstanbul'un İşgali

İstanbul'un İşgali
  • Tarih : 16 Mart 1920 - Saat:10:00
  • İşgal Güçleri : İngiltere, Fransa ve İtalya [Müttefik güçler]
  • İşgalin sona erişi : 6 Ekim 1923

İstanbul’un 16 Mart 1920 günü İtilaf Devletleri tarafından işgali, Milli Mücadele'nin kırılma anlarından biri hatta en önemlilerinden oldu. 15 Mayıs 1919'da İzmir'i işgal eden Yunanlılar Türk milliyetçilerinin kenetlenmesine ve bir kurtuluş yolu olarak Anadolu'ya hareket etmesine sebep oldu. Amasya, Erzurum ve Sivas'taki toplantılarla güç toplayan Türk milliyetçileri, Mustafa Kemal Paşa ve Kazım [Karabekir] Paşa gibi önderlerle dağınık birlikleri düzenli ordu halinde getirdiler. 3 Ekim 1919’da Damat Ferit Paşa hükümetinin istifa etmesiyle yerine, milliyetçi eğilimleri ile Ankara'ya yaptığı yardımlarla bilinen Ali Rıza Paşa hükumeti kuruldu. Bu değişikliler işgal kuvvetleri, özellikle İngilizlerin gözünden kaçmadı. Sadrazam Ali Rıza Paşa, Harbiye Bakanı Mersinli Cemal Paşa, Nafia ve eski Harbiye Bakanı Ferik Abuk Ahmet Paşa’nın milliyetçi harekete eğilimleri Lord Curzon'a rapor edilmişti. İtilaf güçlerinin amacı Osmanlı hükumetine ezici bir barış anlaşması imzalatarak savaşın sonra ermesi ve aslında Boğazlar sorunu gibi yüzyılı aşkın uluslararası sorun olmuş meseleyi çözmenin yanında İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan'dan oluşan birliğin toprak taleplerini karşılamaktı. İzmir'in işgaliyle hızla artan direniş hareketlerinin gitgide artması kendilerine göre zaptedilemeyen Türk milliyetçileri sorununu ortaya çıkardı.

Mustafa Kemal Paşa önderliğindeki Milli Mücadele'nin etki alanı ve gücü her gün biraz daha artarken, İstanbul hükumeti güç kaydeberek İtilaf tarafının nezdinde sorun olarak öne çıkıyordu. Milli hareketin ulaştığı güç işgalden bir gün önce 15 Mart 1920'de “şimdi siyasal iktidar Milliyetçilere geçmiş bulunmaktadır” olarak İngiliz gizli raporlarına konu olmuştur. İstanbul işgalinin olası genel savaşa sebebiyet vereceği ve bunun İngilizler tarafından istenmediği de rapor edilmiştir ancak Curzon'a göre Anadolu'daki Milliyetçiler, Ermeniler üzerinde baskı kurmaya devam ediyor ve bunun sorumlusu Milli Hareketi örgütleyen Mustafa Kemal Paşa olarak görülüyordu. İşgal perdesinin arkasında İtilaf güçleri gibi genel bir algılayışın yanında özel olarak zikredilmesi gereken İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon bulunuyor. Fransa ve İtalya'nın katılmaması durumunda dahi tek başlarına işgali gerçekleştireceği açıklamasını yaparak müttefiklerinin kendi yoluna girmesini sağladı. Üç Müttefik Yüksek Komiseri 15 Mart günü son toplantılarını yaparak, İstanbul’un 16 Mart 1920 sabahı saat 10:00 dan itibaren işgaline, Müttefik askerî makamlarının, işgalin gerektirdiği bütün tedbirleri almalarına, Harbiye ve Bahriye Nezaretlerinin işgali ile her türlü iletişimlerinin kontrol altına alınmasına, posta, telgraf ve telefon hizmetlerinin kontrolüne, keza polisin de sıkı kontrol altına alınarak kamu düzeninin gerektirdiği bütün emir ve talimatın askerî makamlardan çıkmasına karar verdiler. İşgal'in amacı barış şartlarına sorun çıkarmadan uymak ve Anadolu'da harekete geçen Milli Mücadele'ye son vermekti. İşgalci devletler kendi tasarladıkları barış antlaşmasının karşısında en büyük engel olarak Atatürk ve Millî Mücadele’yi görmekteydiler. Ne var ki, bu işgale cevap olarak 23 Nisan 1920’de Ankara’da T.B.M.M.’nin açılması ile Millî Mücadele çok daha güçlenecek ve yeni bir devletin ilk büyük temeli atılacaktır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Fahir Armaoğlu, İngiliz Belgelerinde İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)  Belleten, Cilt: LXII – Sayı: 234 – Yıl: 1998

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun