İsmâil Rusûhî Dede

  • Önem : Mevlevî şeyhi ve Mes̱nevî şârihi
  • Ölüm : 1631
  • Başlıca Eserleri : Mecmûatü’l-letâif ve ma‘mûretü’l-maârif, Fâtihu’l-ebyât, Câmiu’l-âyât, Hall-i Müşkilât-ı Mesnevî, Tuhfetü’l-berere, Simâtü’l-mûkınîn, el-Makāsıdü’l-âliyye fî şerhi’t-Tâiyye, Şerh-i Kasîdeti’l-Mîmiyye ve’l-Hamriyye, Minhâcü’l-fukarâ, Zübdetü’l-fuhûs fî nak

XVI. yüzyılın ikinci yarısında Ankara’da doğan ve ilköğrenimine Ankara’da başlayan Ankaravî, daha sonra Ankara ve çevresinde yaygın olan Bayramiyye tarikatına intisap ederek şeyhlik makamına kadar yükseldi. Bu arada Halvetiyye tarikatından da icâzet aldı. Bayramî şeyhi iken göz rahatsızlığına yakalandı ve tedavi amacıyla gittiği Konya’da Mevlevî şeyhlerinden Bostan Çelebi’nin teşvikiyle Mevleviyye tarikatına girdi. Mevlevîliğin usul, adap ve erkânını kısa sürede öğrenip sülûkunu tamamladı. Daha sonra İstanbul’a gitti. Devrin ilim ve fikir hareketleriyle yakından ilgilenerek bilgisini genişletti. Kısa sürede ilim ve tasavvuf çevrelerinin saygı duyduğu önemli bir şahsiyet haline gelen Ankaravî, vefatından önce yirmi bir yıl Galata Mevlevîhânesi şeyhi olarak kaldı.

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mes̱nevî’sine yazdığı şerhle meşhur olan ve bundan dolayı “Hazret-i Şârih” diye de anılan Ankaravî, çağındaki ilim ve fikir hayatına hâkim olan şerhçiliğin tesiriyle Herevî, İbnü’l-Arabî, İbnü’l-Fârız ve Mevlânâ gibi büyük mutasavvıfların eserlerini yayımladı. Çok geniş tasavvuf kültürü sayesinde meselelere getirdiği yorumlar bakımından eserleri şerh ve hâşiyenin de ötesinde bir değer taşır. Özellikle Mes̱nevî şârihliği alanında büyük bir otorite olarak kabul edilir. Ankaravî, Mevlevîliğin esaslarına sadık, mutedil ve Ehl-i sünnet ilkelerine bağlı bir mutasavvıf olarak sohbeti halvete tercih eder, hizmeti inzivâdan daha önemli sayardı. Bu anlayış ve tutumunun bir sonucu olarak hem şeriatın zâhirî hükümlerine önem vermeyen mutasavvıflara karşı cephe aldı, hem de tasavvufu tamamen veya geniş ölçüde bid‘at sayan zâhir ulemâsına ve medrese mensuplarına reddiyeler yazdı. Bu çalışmalarının yanı sıra Türkçe, Arapça ve Farsça şiirleri de vardır. Sade bir dille kaleme aldığı eserleri orta seviyedeki okuyucular için faydalı olup, özellikle ilk ve ana kaynaklarla olan bağın koptuğu sonraki dönemlerde sürekli olarak tesirini gösterdi. Galata Mevlevîhânesi’nin inşa tarihini gösteren “er-Rusûh” kelimesini Rusûhî şeklinde mahlas olarak kullanan Ankaravî’nin ölümüne “hitâm” ve “irtihâl-i irfân” (1041) kelimeleri tarih düşürüldü. 
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yetik, Erhan, İsmâil Rusûhî Ankaravî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1991, Cilt. 3, Sf. 211-213

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun